Það er hátíð í kirkjunni þegar börn eru færð til skírnar. Í dag er því mikill fögnuður að tvö börn séu færð til skírnar í sömu messu umvafin svo stórum hópi ástvina. Í skírnarkveðjunni sem ég færði skírnarfólkinu standa ástæður þess að við færum barn til skírnar. Þar stendur ,,Barn er skírt vegna þess að Guð elskar það og vill sýna því elsku sína. Barn er skírt af því að foreldrar elska það og vilja fela það góðum Guði. “

Sú upplifun að verða foreldri. Að fá í faðm sinn brothættann hvítvoðung, ávöxt ástar sem maður sjálfur á hlutdeild í, er vígsla inn í leyndardóm sem breytir lífi manns varanlega. Á svipstundu á maður ekki líf sitt lengur einn, útgangspunkturinn er ekki lengur ég, heldur er barnið orðið sá hverfiás sem öll tilveran snýst um.

Í skírnarsálminum sem sunginn var í upphafi er þessari reynslu miðlað. Þar er sungið: ,,Full af gleði yfir lífsins undri, með eitt lítið barn í vorum höndum, komum vér til þín sem gafst oss lífið. Full af kvíða fyrir huldri framtíð, leggjum vér vort barn í þínar hendur. Blessun skírnar ein fær veitt oss styrkinn.”

Gleðin yfir fæðingu barns er í huga fullorðinna, sem fjöru reynslunnar hafa sopið, alltaf kvíðablandin. Með brothætt barn í höndunum er óhugsandi annað en að finna til vanmáttar, vanmáttar sem allir foreldrar þekkja og skilja. Sem foreldrar erum við ekki þess megnug upp á okkar einsdæmi að tryggja það að barni okkar farnist vel, það er engin, þess vegna komum við saman við skírnarlaug Jesú í leit að hjálp.

Í skírninni eru viðstaddir að strengja heit. Allir það er nema barnið, það lofar engu, heldur þiggur. Foreldrarnir taka að sér það hlutverk að ala upp og annast barn sitt. Vera því allt í öllu og fyrst og fremst að mæta þörfum þess. Fæða og klæða, hugga og gleðja, aga og elska.

Það gera þau ekki ein og því er komið saman við skírnarlaugina og beðið fyrir barninu, fjölskyldan, kirkjan og samfélagið. Fjölskylda og ástvinir lofa því að standa með barninu og reynast því vel. Að styðja foreldrana og reynast fjölskyldufaðmur. Kirkjan, söfnuðurinn og samfélagið lofar því að taka á móti skírnarbarninu, virða það sem manneskju, vernda réttindi þess og sýna því þá elsku sem að öllum manneskjum ber.

Guð lýsir því yfir í orði sínu að í hverju barni er fólgið líf sem er heilagt. Hver manneskja er dýrmæt sköpun sem hefur rétt til að lifa, vaxa og dafna óáreitt og vernduð. Guð lofar því að veita foreldrum og ástvinum af elsku sinni, leiðsögn og styrk til að þau geti veitt barninu það sem það þarfnast.

Skírnarlaugin er ekki trygging gegn erfiðleikum eða áföllum en hún er uppspretta sem aldrei þrýtur. Það barn sem lærir að leita Guðs og þiggja nærveru hans í bæn, stendur aldrei eitt í lífinu. Guðspjall dagsins miðlar þessum fyrirheitum í orðunum: „Ég er brauð lífsins. Þann mun ekki hungra sem til mín kemur og þann aldrei þyrsta sem á mig trúir.”

Sem foreldri, er það versta tilhugsun sem hægt er að hugsa sér, að geta ekki veitt barni sínu það sem það vanhagar um. Sú tilhugsun er óbærileg að barnið manns sé svangt og geta ekki gefið því mat, eða þarfnist fata og geta ekki klætt það. Það er veruleiki sem milljónir manna standa frammi fyrir á hverjum degi.

Frá því að foreldrar okkar voru börn hefur okkur borist fréttir af hungursneyð í Afríku. Móðir mín minnist þess oft að við matarborðið í hennar uppeldi var vísað í að hún ætti að klára matinn sinn meðvituð um ,,svöngu börnin í Bíafra”. Snemma á áttunda áratugnum, á þeim árum sem að ég átti að klára matinn minn, geysaði hrikaleg hungursneyð á því svæði sem nú er verst statt, í Eþíópíu og nágrenni. Sú hungursneyð var stórslys, ekki bara í þeim tolli mannslífa sem hungursneyðin kostaði, en á árunum 1984 og 5 dóu ein milljón manna í Eþíópíu úr hungri, heldur líka í því gjaldþroti sem að hjálparstarf alþjóðasamfélagsins beið.

Vesturlönd horfðu upp á fréttamyndir af hungruðum börnum á sjónvarpsskjánum og margir létu fé af hendi rakna til hjálparstofnana knúin áfram af samúð. Mataraðstoðin skilaði sér hinsvegar seint og illa. Á landamærum Eþíópíu og Eritreíu, hrifsuðu uppreisnarhópar til sín matarsendingar og þær urðu olía á eld átaka sem geysuðu í löndunum.

Í nýjasta hefti The Economist er sagt frá því að í kjölfar hungursneyðarinnar í Eþíópíu var sett á laggirnar aðferðafræði til að meta yfirvofandi hættu á hungursneið og þannig átti að vera hægt að grípa inn í fyrr en ella. Slík kerfi hafa verið starfandi síðan á svæðum þar sem miklir þurrkar verða eða lítið er um mat. Í Nóvember síðastliðnum fóru ljós að kvikkna um yfirvofandi hungursneið í Sómalíu en þurrkar í landinu eru þeir verstu sem mælst hafa í 60 ár. Í þessum ágústmánuði er áætlað að um 10.000 manns muni láta lífið úr hungri í suður Sómalíu og þurrkar eru að valda hugursneyð í Sómalíu, Eþíópíu og Kenýu. Fyrsta mataraðstoð aðþjóðasamfélagsins barst til Mogadishu, höfuðborgar Sómalíu, 27. júlí síðastliðinn. Vítamínbætt hnetusmjör sem dugar til að næra 3.500 börn til heilsu á ný. Sú aðstoð þykir bæði sein og lítil.

Margt hefur áunnist á þessu landssvæði. Forvarnar- og ræktunarstarf stjórnvalda í Eþíópíu veldur því að matarskortur er mun minni nú en á áttunda áratugnum og yfirvöld í Kenýu halda skólamáltíðum gangandi þannig að börn fá allavega eina máltíð á dag. En eftir situr seinagangur alþjóðasamfélagsins í að bregðast við matarskorti vegna þurrka og þá staðreynd að ekki gengur að safna fé til matarkaupa fyrir þetta landsvæði. The Economist bendir á að kostnaðurinn við það að bregðast við þegar ástandið er orðið eins alvarlegt og nú er orðið er margfaldur á við það sem það kostar að bregðast við snemma. Áætlað er að safnast þurfi um 2 milljarðar bandaríkjadala til að veita aðstoð þeim10 milljón íbúa sem búa við hungursneyð og/eða matarskort í Eþíópíu, Kenýu og Sómalíu og enn hefur ekki safnast helmingur þeirra fjármuna.

Hungursneyð í Afríku er orðinn einskonar fasti í okkar menningu. Í áratugi hafa svöngu börnin í Afríku komið upp þegar börn vilja ekki klára matinn sinn og fréttamyndir af vannærðum börnum eru að okkur finnst daglegt brauð í fréttaflutningi sjónvarpsstöðva. En ábyrgð okkar við skírnarfontinn nær út fyrir fjölskyldu okkar og ástvinahóp. Sú afstaða sem að Guð hefur gagnvart þeim börnum sem skírð eru í dag, afstaða hins elskandi foreldris, er sama afstaða og hann hefur gangvart þeim börnum sem líða skort í Afríku.

Hafi ég náð að vekja samvisku ykkar er takmarkinu náð, en sannleikurinn er sá að prédikun mín er sprottin af eigin samvisku. Ég hef enn ekki látið eina krónu af hendi rakna til aðstoðar þeirri hungursneyð sem nú geysar. Minnugur þess sem unglingastarf Hjálparstarfs kirkjunnar heldur á lofti um að, engin getur gert allt … en allir geta gert eitthvað, ætla ég að bæta úr því í komandi viku. Það er á ábyrð okkar sem foreldrar og kristið fólk að láta sig öll börn mannkyns varða og mótmæla þeirri samfélagsgerð að það sé daglegt brauð að börn deyji úr hungri.

Með því að trúa á Krist Jesú eruð þið öll Guðs börn. Þið öll, sem eruð skírð til samfélags við Krist, hafið íklæðst Kristi. Hér er hvorki Gyðingur né annarrar þjóðar maður, þræll né frjáls maður, karl né kona. Þið eruð öll eitt í Kristi Jesú. Ef þið eruð í samfélagi við Krist þá eruð þið niðjar Abrahams og erfið það sem honum var heitið.

Þann 29. mars síðastliðinn birtist frétt á vef BBC – Middle East um fornleifafund sem eins og segir í fréttinni gætu verið elstu kristu textar sem varðveist hafa, geymdir í 2000 ár í helli í Jórdaníu. Um er að ræða um 70 bækur sem steyptar eru í blý, hver með um 15 síðum og bundnar og innsiglaðar með blýhringjum. Í fréttinni segir að uppruni bókanna sé nokkuð á reiki en sé að valda titringi á milli jórdanskra og ísraelskra yfirvalda. Jórdönsk yfirvöld segja að þarlendur bedúíni hafi fundið bækurnar í helli sem komið hafi í ljós í flóðum einhverntíman á árunum 2005-2007. Bækurnar eru nú í höndum bedúína í Ísrael sem neitar því að hafa smyglað þeim út úr Jórdaníu en segir þær hafa verið í eigu fjölskyldu sinnar í yfir 100 ár. Bækurnar innihalda texta á forn-hebresku sem að mestu leiti er skrifaður á einhverskonar dulmáli. Sterkustu vísbendingar um að hér séu kristnir textar á ferðinni eru samkvæmt Philip Davies, emerítus prófessor við Sheffield háskóla, teikningar af Jerúsalem í bókunum sem innihalda augljós kristin tákn, m.a. T-laga kross sem stendur fyrir framan tóma gröf.

Fréttin breiddist hratt út, enda fréttavefur BBC yfirleitt áræðanlegur, og fréttavefir um allan heim tóku upp fréttina með spekúlasjónum um hverju þessu fundur gæti bætt við þekkingu okkar á píslarsögunni. Á vef morgunblaðsins var fréttin tekin upp samdægurs og þar bætt við að ,,talið [sé] að bækurnar geti breytt skilningi manna á því hvernig Jesús var krossfestur og hvernig hann reis upp frá dauðum.” BBC talaði um opinberunarbók Jóhannesar í lok umfjöllunar sinnar en þar er vísað í innsiglaðar bækur sem geyma leynda dóma.

Fréttir af handritafundum úr frumkristni vekja alltaf athygli og ekki af ástæðulausu því að handritafundir 19. og 20. aldar, sérstaklega í Egyptalandi við hina fornu borg Oxyrhynchus og borgina Nag Hammadi, hafa varanlega breytt þekkingu okkar á frumkristnum hugmyndum. Í þetta sinn bendir þó fátt til annars en að hér sé um fölsun að ræða en slíkar falsanir eru mjög algengar á fornminjamarkaði mið-austurlanda. Fleiri fræðimenn á sviði fornleifa og nýjatestamentisfræði hafa gagnrýnt BBC fyrir óvandaðan fréttaflutning en hafa tekið undir vísbendingar þess eðlis að bækurnar séu ekta. Engar hliðstæður eru um steyptar bækur úr fornöld og listaverkið sem Philip Davies vitnar í inniheldur táknmál krossins sem ekki þekkist í kristinni myndlist fyrr en eftir tíð Konstantínusar keisara á fjórðu öld.

Sú umræða sem frétt BBC hefur hrint af stað í erlendum fjölmiðlum er hinsvegar mjög áhugaverð og sýnir enn og aftur að sagan af Jesú skiptir fólk máli. Ritstjóri breska dagblaðsins The Guardian spurði í leiðaragrein á mánudegi eftir að frétt BBC birtist Hvað vilt þú að hinar nýfundnu bækur segji okkur um söguna af Jesú? Leiðarahöfundur vitnaði í grein sinni í rithöfundinn Kurt Vonnegut (Sláturhús 5) sem lagði til að sagan af Jesú yrði endurskrifuð til að siðferðisboðskapur hennar yrði skýrari. Greinarhöfundar blaðsins tóku áskoruninni og út vikuna birtust svör þeirra um hverju þau myndu vilja bæta við Nýja testamentið. Prófessor í heimspeki við Florida State háskólann í bandaríkjunum, Michael Ruse, reið á vaðið og sagðist vona að hin nýfundnu rit leiði í ljós að Jesús hafi opinberlega lifað samkynhneigðu lífi. Í greininni sem ber heitið Jesús as an openly gay man, lauslega þýtt Jesús kominn út úr skápnum, eru guðspjöllin skoðuð á ný í ljósi þess að Jesús og lærisveinar hans voru hópur samkynhneigðra karlmanna. Í því ljósi breytist merking þeirrar vináttu sem lýst er svo afdrifaríkt í guðspjöllunum, elskaði lærisveinninn í Jóhannesarguðspjalli var ástmaður Jesú, og vinahópur lærisveinanna samfélag homma sem stóð saman í vináttu og ástum andspænis samfélagi sem gat ekki meðtekið kynhneigð þeirra.

Nú veit ég ekki hvort að Michael Ruse er sjálfur samkynhneigður en grein hans er af sama meiði og guðfræði og trúarleg list sem gerir Jesú hluta af hópi sem fer halloka í samfélaginu. Jesús er feministi konum sem berjast fyrir jafnrétti, dökkur á hörund þeim sem þrá útrýmingu kynþáttafordóma og byltingamaður þeim sem þrá réttlátara samfélag. Sú hugmynd að Jesús hafi verið hommi er ekki ný af nálinni en hún er mikilvæg til að opinbera fordóma trúaðra í garð samkynhneigðra. Kristið fólk hefur í hinum vestræna heimi verið helsta hindrun samkynhneigðra í baráttu sinni fyrir viðurkenningu og réttindum. Í bandaríkjunum standa kristnar kirkjur og trúarlegir þrýstihópar í vegi fyrir því að hjónaband samkynhneigðra geti orðið að veruleika og í sinni ljótustu mynd eru haldnar mótmælagöngur þar sem því er haldið á lofti að Guð hati homma. Hér á landi var Þjóðkirkjan á eftir og úr takt við íslensku þjóðina í undirbúningi lagasetningar um ein hjúskaparlög og margra orða sem látin voru falla af forsvarsmönnum kirkjunnar verður minnst sem ljóður á trúverðugleika hennar. ,,Þér eruð salt jarðar. Ef saltið dofnar, með hverju á að selta það? Það er þá til einskis nýtt, menn fleygja því og troða undir fótum.”

Afstaða bókstafshyggjumanna er sú að Biblían taki skýra afstöðu gegn samkynhneigð og af því megi ráða að Guð fordæmi samkynhneigt líferni. Textar í fyrsta kafla Rómverjabréfs eru lesnir þannig að reiði Guðs beinist gegn samkynhneigðum. Þar segir ,,bæði hafa konur breytt eðlilegum mökum í óeðlileg og eins hafa karlar hætt eðlilegum mökum við konur og brunnið í losta hver til annars, karlmenn hafa framið skömm með karlmönnum og tóku svo út á sjálfum sér makleg málagjöld villu sinnar.” Þá eru orð sem Páll notar í upptalningu fyrra Korintubréfs yfir þá sem ekki munu Guðs ríki erfa notuð gegn samkynhneigðum. Í eldri útgáfu íslensku biblíuþýðingarinnar er talað um kynvillinga en í nýrri þýðingu er komist nær merkingu grísku orðanna malakoi og arsenekotai með orðalaginu ,,karlmaður sem lætur nota sig eða notar aðra til ólifnaðar”. Nýjatestamentisfræðingurinn Clarence Glad hefur fjallað ítarlega um þessa texta Páls í íslenskum biblíuþýðingum og merkingu þeirra í samtíðarsögulegu samhengi. Nægir að segja að umfjöllunarefni Páls sé ekki samkynhneigð sem slík heldur byggir hugmyndaheimur hans á lögmálsreglu gyðingdóms sem hann stillir andspænis því sem hann sér sem merki um siðferðishnignun Rómverja.

Páll postuli sá sjálfan sig sem boðbera trúar á hinn upprisna Jesú krist og trúin á hann snýr samkvæmt bréfum hans valdskipulagi og siðferðisviðmiðum samfélagsins á hvolf. Í orðræðu sinni tekur Páll viljandi upp orðnotkun rómverska keisaraveldisins og notar gegn því í boðun hins nýja Guðsríkis. Pistill dagsins, sem tekin er úr þriðja kafla Galatabréfsins, er einn mikilvægasti texti Pálsbréfanna til að skilja boðskap hans. ,,Með því að trúa á Krist Jesú eruð þið öll Guðs börn. Þið öll, sem eruð skírð til samfélags við Krist, hafið íklæðst Kristi. Hér er hvorki Gyðingur né annarrar þjóðar maður, þræll né frjáls maður, karl né kona. Þið eruð öll eitt í Kristi Jesú. Ef þið eruð í samfélagi við Krist þá eruð þið niðjar Abrahams og erfið það sem honum var heitið.” Innganga í samfélag trúaðra eyðir samkvæmt Páli öllu því sem aðgreinir fólk hið ytra. Með því að íklæðast Kristi verðum við öll eitt, gyðingar og aðrar þjóðir, hinir lægst settu og yfirstéttin, karlar og konur … gangkynhneigðir og samkynhneigðir, tvíkynhneigðir eða transgender.

Kynlíf og kynhneigð Jesú eru ekki viðfangsefni guðspjalla Nýja testamentisins en einn texti veitir mikilvæga vísbendingu um það hvernig Jesús mætir samkynhneigðum. Í Matteusarguðspjalli (Mt 8.5-13) leitar rómverskur hundraðshöfðingi til Jesú og biður hann ,,Drottinn, sveinn minn liggur heima lami, mjög þungt haldinn.“ Eins og kunnugt er bregst Jesús strax við bón hans með orðunum „ég kem og lækna hann“ og hundraðshöfðinginn svarar með orðum sem víða er farið með í messu við brauðsbrotningu: „Drottinn, ég er ekki verður þess að þú gangir inn undir þak mitt. Mæl þú aðeins eitt orð og mun sveinn minn heill verða.” Gríska orðið fyrir svein er í þessari frásögn pais en í almennri notkun var það gæluhugtak fyrir ástmögur, yngri ástmann fullorðins karlmanns. Samkynhneigði hundraðshöfðinginn er í huga Jesú trúarhetja, ,,sannlega segi ég ykkur, þvílíka trú hef ég ekki fundið hjá neinum í Ísrael”. Í stað þess að mæta parinu með fordæmingu mætir Jesús þörf þeirra með sömu virðingu og hann mætir öðrum sem fara halloka í samfélaginu.

Greinaflokkur The Guardian spyr: Hvað vilt þú að hinar nýfundnu bækur segji okkur um söguna af Jesú? Svar mitt er það að ekki þurfi nýfundnar bækur til að skilja söguna af Jesú, heldur ný augu og nýjan lestur. Kristið fólk sem leyfir sér að ala á fordómum í garð samkynhneigðra eða að líta á eigið gangkynhneigða samband sem æðra samböndum homma og lesbía er ekki að fara að fordæmi meistara síns. Barátta samkynhneigðra, tvíkynhneigðra og transgender fólks fyrir viðurkenningu og réttindum er skammt á veg komin í heiminum, þó að mikilvægir áfangasigrar hafi náðst. Ein hjúskaparlög eru mikilvægur áfangi á grýttri braut en sagan kennir okkur að framfarir mannréttinda geta glatast á augabragði.

Grein Michael Muse Jesús kominn út úr skápnum endar með trúarjátningu og í ímynduðum textum blýbókanna er samkvæmt honum von að finna. Í lauslegri þýðingu segir hann í niðurlagi sínu um þá uppgötvun að Jesús hafi verið samkynhneigður: ,,Loks eru mikilvægustu fréttirnar þær að ekkert í hinum nýuppgötvuðu ritum ögrar fagnaðarerindi kristindómsins. Jesús var Kristur, hann dó á krossi fyrir syndir okkar, og veitti okkur fyrir dauða sinn og upprisu hlutdeild í eilífa lífinu. Frumskylda okkar er enn að elska Guð og það gerum við með því að elska náungann eins og okkur sjálf. Kristin trú verður aldrei söm. Kristin trú hefur ekkert breyst.”

Þegar ég er vakandi fyrir því að leita að tilgangi í lífinu og tilgangi með lífi mínu leyfi ég mér stundum að túlka atburði sem hluta af æðri áætlun frekar en tilviljakenndar upplifanir. Ég upplifði slíkann atburð síðustu helgi og þó að ég sé varkár í að draga of stórtækar ályktanir sit ég eftir snortinn.

Þannig er að ég hef um nokkurt skeið tekið virkan þátt í starfi evrópskra æskulýðssamtaka sem heita Ecumenical Youth Council in Europe eða Samkirkjuráð æskunnar í Evrópu. Ráðið er í raun frjáls félagasamtök sem mynduð eru af ungu fólki úr ólíkum kirkjudeildum víðsvegar að úr Evrópu. Markmið samtakanna er að stuðla að samvinnu og samhug ólíkra kirkjudeilda til að vinna að réttlæti, friði og heilindi sköpunarinnar. Æskulýðssamtök kirkjunnar í Reykjavík hefur átt aðild að þessum samtökum í á þriðja áratug og hafa fjölmargir ungir leiðtogar í kirkjunni okkar tekið þátt í starfi þeirra.

Síðstu helgi sótti ég fund á vegum þeirra en ég tilheyri hópi eldri leiðtoga sem eru að vinna að tillögum fyrir framtíð samtakanna. Maður kemst ungur í öldungaráð æskulýðssamtaka. Flugleiðavélin til Kaupmannahafnar var full og ég sat við hlið konu sem var að lesa bók sem vakti athygli hjá mér. Bókin ber heitið Acts of Faith og þegar ég spurði konuna út í bókina kom í ljós að við áttum meira sameiginlegt en okkur grunaði. Kona þessi vinnur sem háskólakennari á sviði trúarlífs-félagsfræði í Ástralíu og hefur brennandi áhuga á starfi með ungu fólki og þverkirkjulegu og þvertrúarlegu samstarfi. Með okkur tókst vináttu sem ég vona að muni bera mikinn ávöxt.

Ég gekk frá borði með þessa bók undir hendinni en hún gaf mér eintakið sitt. Acts of Faith er reynslusaga ungs múslima í bandaríkjunum af indverskum uppruna, Eboo Patel, en hann er stofnandi og forstöðumaður þvertrúarlegra æskulýðssamtaka Interfaith Youth Core. Samtökin byggja á einfaldri aðferðafræði og öflugum boðskap. Eboo Patel segir í bók sinni að átök 21. aldar munu fyrst og fremst snúast um trúarbrögð heimsins og þar skipi ungt fólk veigamestann sess. Trúarleiðtogar sem aðhyllast bókstafshyggju beita fyrir sér ungu fólki til að framkvæma voðaverk á meðan að trúarsamfélög almennt setja ekki næga orku í að sinna ungu fólki.

Patel bendir réttilega á að þó að Sheik Omar Bakri Mohammed og Dan Gayman telji sig vera á öndverðum meiði, sitthvoru megin trúarlegrar stríðslínu, eru þeir í raun samherjar. Sheik Omar Bakri Mohammed er stofnandi öfgakenndra íslamskra æskulýðssamtaka sem ól af sér fjórmenningana sem sprengdu sig í loft upp í London 2007. Dan Gayman er forstöðumaður Christian Identity, kirkju í bandaríkjunum sem leggur áherslu á yfirburði hvíta kynstofnsins og réttmæti helfararinnar, en úr ungliðahreyfingu hans kom hryðjuverkamaðurinn sem ber ábyrgð á sprengjum við heilsugæslu í Alabama þar sem fóstureyðingar eru framkvæmdar og á Ólympíuleikunum í Atlanta 1996. Annar er múslimi, hinn kristinn en saman standa þeir í þeirri trú á að hatur og ofbeldi séu réttmætir ávextir trúarskoðana sinna. Hinir ungu ofbeldismenn eru aldir upp af trúarleiðtogum sem fjárfestu tíma sínum í að ala þá upp í þeirra brengluðu hugsjónum.

Aðferðafræði Eboo Patel er einföld og byggir á því sem hann kynntist í KFUM starfi sem ungur maður, þar var honum veitt umhyggja, athygli og hlutverk. KFUM í bandaríkjunum byggja á kristnum grunni en meðlimir í samtökunum eru af öllum trúarhefðum. Boðskapur Interfaith Youth Core er fjölhyggja þar sem borin er virðing fyrir hinum ólíku trúarbrögðum, ungt fólk hvatt til að þekkja og virða rætur sínar og trú og viðurkenna þá fergurð sem finnst í fjölbreytileika átrúnaðar. Í bókinni segir frjálslega þýtt: Trúarleg fjölhyggja er hvorki fátækleg sambúð eða þvinguð málamiðlun. Það er tegund virkar samvinnu sem viðurkennir sérleik trúarlegra hefða og trúarsamfélaga með þeirri sannfæringu að samfélög fái notið sín best þegar samfélagið er heilbrigt. Það er sú sannfæring að hagmunum heildarinnar sé best borgið þegar allir fá tækifæri til að leggja sitt af mörkum.

Það er hægt að hafa áhrif á og móta ungt fólk og það er mikið í húfi. Það unga fólk sem kynnist trúarlegum veruleika og trúarlegri nálgun sem er öfgalaus, umburðalynd og nærandi mun ekki aðhyllast þær öfgaraddir innan trúarbragðanna og gegn trúarbrögðum sem svo víða leynast. Öfgahyggja og öfgatrú kann að virðast á stundum fjarlægur íslenskum veruleika en svo er ekki. Þræðir gyðingahaturs og andúðar á útlendingum fengu nægilega lengi að liggja óáreittir í Evrópskri menningu og kirkjuhefð til að þeir ólu af sér þann hrylling sem gyðingar þurftu að þola í útrýmingarherferðum Þjóðverja og Rússa. Þær herferðir áttu og eiga sér stuðningsmenn í okkar samfélagi og andúð á gyðingum og útlendingum í landi okkar er víða sýnileg í opinberri umræðu.

Þau voðaverk sem áttu sér stað um helgina í Osló eru af þessum meiði öfgahyggju og andúðar á útlendingum. Sú hugmyndafræði sem að hinn norski hryðjuverkamaður aðhyllist byggir á upphafningu kristindómsins, útrýmingu múslima í Vestur-Evrópu og andstöðu við trúarlega og menningarlega fjölhyggju. Hryðjuverka-maðurinn ræðst mögulega gegn ungliðahreyfingu norska verkamannaflokksins vegna áherslu flokksins á baráttu gegn fordómum í garð útlendinga í Noregi. Í myndbandi sem hann birtir á youtube er haldið á lofti því sjónarmiði að Íslam séu ofbeldisfull trúarbrögð og vill taka upp vopn í baráttu gegn þeim og fyrir hinum kristna málstað. Laun krossfarans eru samkvæmt myndbandinu eilíf sæla á himnum. Öfgamaðurinn sem telur sig vera á öndverðum meiði við íslamska öfgamenn er í raun af nákvæmlega sama sauðahúsi.

Eboo Patel spyr í niðurlagi bókar sinnar hvort að hinir ungu múslimar sem stóðu á bakvið sjálfsmorðsárásirnar í London eða hinn ungi lærisveinn Dan Gayman sem framdi voðaverkin í bandaríkjunum hefðu beint reiði sinni í farveg ofbeldis hefðu heilbrigðir æskulýðsleiðtogar mætt þeim. Hann hvetur trúarsamfélög og kirkjur til að taka uppeldishlutverk sitt alvarlega og fjárfesta í æskulýðsstarfi svo að ungmennum sé mætt áður en að þau verða öfgahópum að bráð. EYCE, samtökin sem við störfum með, leggja sitt lóð á vogar-skálarnar og á vegum þeirra er nýlokin þriggja ára herferð gegn bókstafstrú sem var m.a. unnin í samtarfi við samtök ungra múslima í Evrópu (FEMYSO) og samtök ungra gyðinga í Evrópu (EUJS).

Saman biðjum við með ungu fólki í Evrópu til Allah, Jahweh og Jesú um að draumurinn um réttlæti, frið og heilindi sköpunarinnar megi verða að veruleika.

Textar dagsins fjalla um peninga.
Við skulum bara tala hreint út. Peningar skipta máli. Höfuðmáli.
Peningar eru eitt mikilvægasta aflið í mannlegu samfélagi.
Svo langt er síðan að peningar urðu fasti í mannlegu samfélagi að það kann að virðast sem að peningar hafi verið hluti mannkyns frá upphafi.
En hvað eru peningar?

Peningar eru verkfæri.
Milliliður til að varðveita verðmæti vöru í viðskiptum og án þeirra þyrftu einstaklingar og félög að reiða sig á bein vöruskipti. Væri ekki fyrir peninga þyrfti sá sem vantar vöru að hafa uppi á einhverjum sem er tilbúin til að láta vöruna af hendi gegn einhverju sem að hann vantar, vöru eða vinnu. Slík bein vöruskipti eru tímafrek og óhagsstæð. Peningar eru því verkfæri, gjald-miðill sem miðlar verðmætum í samfélaginu.

En peningar eru meira en hlutlaust verkfæri. Það er fátt í okkar samfélagi sem að við höfum fastmótaðri hugmyndir gagnvart, jákvæðar og neikvæðar.

Það er áhugavert að skoða þann orðaforða sem við Íslendingar notum um peninga. Orðið peningur merkir skepna samanber nautpeningur og hugtakið fé hefur sömu rót samanber sauðfé. Fjárhagur lýsir því hvernig sauðfénu farnast, fjármál allt sem viðkemur sauðfjárrækt og fjármálakerfi merkingar við réttir. Hugtakanotkun okkar vísar í líf, í lífið á bænum sem viðheldur lífi okkar sem landið búum. Sú vísun rís hæst þegar við geymum peningana í pyngju, en pyngjur sem komið er af pungur, voru fyrrum gerðir úr hrútspungum. Þannig er lífið geymt þaðan sem lífið kemur.

Peningar eru orka.
Það er nánast sama hvað við þurfum að gera í okkar daglega lífi, það útheimtir peninga. Þannig notum við peninga til að koma hlutum í verk og án peninga hreyfumst við lítið. Svo sjálfsögð er sú staðreynd, að við leiðum sjaldan hugann að því. Messan sem þið sitjið í núna er t.d. langt frá því ókeypis, við borguðum flest fyrir að ferðast hingað, kirkjan kaupir þjónustu við messuna, kaffi eftir messu, rafmagn til að kynda ljós og orgel og svo mætti lengi telja.

Þá er ótalinn sá fórnarkostnaður, beinn og óbeinn, sem fylgir öllu vali á tíma okkar. Þú gætir verið í vinnunni í stað þess að sitja í messu, og ert því að verða af tekjum með því að hlusta á mig. Með ákvörðunum okkar veljum við hvernig að við notum fjárhagslega orku. Það veitti til dæmis ekki af að mála loftið í kirkjunni og sú aðgerð útheimtir orku, fjárhagslega orku til að koma viðhaldi í framkvæmd, en sóknarnefnd er að velja að eyða orku í innra starf kirkjunnar að svo stöddu og því situr það verkefni á hakanum um stund. Sem betur fer.

Ein hlið peninga sem er heillandi er órætt eðli peninga og það eðli er að mörgu leiti nokkuð nýtt. Sé saga peninga skoðuð voru peningar lengst af ávísun á verðmæti. Þannig er merking þess að setja fisk á íslenska mynt vísun í þau verðmæti sem að hagkerfið okkar byggir á, fiskinn í sjónum. Það verðmætakerfi sem lengst var við lýði í nútíma samfélögum byggði á því að gjaldmiðlar væru á fæti. Þannig voru t.d. helstu gjaldmiðlar heims byggðir á gull- eða silfurforða sem geymdur var í seðlabönkum landanna. Bandaríkjadalur vísaði þannig á fyrirfram ákveðið magn af gulli í gullforða bandaríkjanna. Þetta kerfi var ekki án vandkvæða og árið 1971 var ákveðið að afnema gullfót dollarans og láta verðgildi hans byggja á lagasetningu en ekki raunverulegum verðmætum. Allir gjaldmiðlar fylgdu í kjölfarið og í 40 ár hefur verðgildi peninga byggt á huglægu mati, trúverðugleika og trausti hagkerfa og samfélaga, fremur en raunverulegra verðmæta. Þessvegna hrynur verðgildi krónunnar þegar trúverðugleiki okkar bíður hnekki.

Peningar eru vald.
Hugmyndafræðilegt vald og framkvæmdavald. Alexander mikli, hershöfðinginn sem breytti heiminum á fjórðu öldinni fyrir Krist, var fyrstur manna til að nota peninga sem áróðurstæki. Hann lét slá mynt til notkunar í heimsveldi sínu með andlitsmynd af sjálfum sér og svo vel virkaði það sem áróðurstæki að valdsmenn hafa óslitið iðkað þetta síðan. Á tíð Jesú voru á rómverskum myntum ásjóna Ágústusar keisara og til þessa dags eru konungsfjölskyldur, forsetar og einræðisherrrar á myntum og seðlum. Á 19. öld voru íslenskir seðlar með mynd af dönsku konungsfjölskyldunni en eftir sjálfstæði höfum við lagt áherslu á menningarlega arfleifð og sjálfstæði, frá Jóni Sigurðssyni til Ragnheiðar Jónsdóttur biskupsfrúar.

Peningar eru hamingja. Sálfræðilegt gildi peninga skyldi ekki vanmeta og þó að efnað fólk sé ekki alltaf hamingjusamt er það staðreynd að skortur á peningum er mesti óhamingjuvaldur mannlegs samfélags. Fátækt er okkar stærsta vandamál og skuggahlið þeirrar samfélagsgerðar sem við höfum komið okkur upp. Hungursneyð í heiminum náði sögulegum hæðum á seinni hluta 20. aldar, mesta hagræna blómaskeiði mannkynssögunnar, og fátækt er stórt vandamál í okkar samfélagi – var það í góðærinu og er enn í kreppunni.

Ég hef oft furðað mig á því, miðað við hversu mikilvægur hluti af samfélagi okkar peningar eru, hversvegna skólakerfið hefur svo illa sinnt uppfræðsluhlutverki sínu um fjármál. Trú og peningar eru olnbogabörn skólakerfisins. Meginþorri ungs háskólamenntaðs fólks á þrítugs- og fertugsaldri hefur farið í gegnum skólakerfið án þess að fá nokkra uppfræðslu um hagfræði og fjármál heimilanna, utan einstaka reikningsdæmi í stærðfræðikennslu. Það er ekki nema furða að ungt fólk taki óupplýstar ákvarðanir í fjármálum.

Biblían ræðir víða um fjármál og peninga, enda Biblían hluti af uppfræðsluhefð þess samfélags sem hún er sprottin úr. Spekirit Biblíunnar fjalla ítarlega um hættur þess að skulda úr hófi fram, hvetja til hófs í allri eyðslu og ráðleggja mönnum að leggja til hliðar forða til hinna mögru ára sem alltaf koma. Lífsgildi og fjármál eru ein mikilvægustu viðfangsefni uppfræðslu og það endurspeglast í spekibókmenntum allra þjóða, einnig okkar Íslendinga.

Í Hávamálum er hvatt til hófs í neyslu og fjallað um fallvaltleika auðs með stefjum sem minna nokkuð á guðspjall dagsins.

Gráðugur halur,
nema geðs viti,
etur sér aldurtrega.
Oft fær hlægis
er með horskum kemur
manni heimskum magi.

Fullar grindur
sá eg fyr Fitjungs sonum.
Nú bera þeir vonar völ.
Svo er auður
sem augabragð:
hann er valtastur vina.

Guðspjall dagsins er tekið úr tólfta kafla Lúkasarguðspjalls en í aðdraganda textans er Jesús að fræða mannfjölda um mikilvægi þess að lifa lífi sínu rétt og hvetur fylgjendur sína að líta til smáfuglanna. Jesús segir: ,,Eru ekki fimm spörvar seldir fyrir tvo smápeninga? Og þó gleymir Guð engum þeirra. Hárin á höfði yðar eru jafnvel öll talin. Óttist ekki, þér eruð meira verðir en margir spörvar.” Þá brýst fram á sjónarsviðið maður með spurningu til Jesú, spurningu sem að því er virðist hefur lítið með þá fræðslu sem Jesús var að flytja að gera.

Hann segir við Jesús: „Meistari, seg þú bróður mínum að skipta með mér arfinum.“ Hér er maður sem augljóslega er í þeirri stöðu, sem margir hafa reynt, að deila við fjölskyldumeðlimi um skiptingu arfs. Spurning mannsins kemur inn í frásögnina með þeim hætti að augljóst er að hinn nafnlausi spyrjandi ber hvorki skynbragð á þá fræðslu sem hann hlýðir á né á það hver Jesús er. Jesús áréttar að hann er ekki lögmaður eða dómari og gengur inn í hefð spekibókmennta í hvatningu um að varast græðgi. „Gætið ykkar og varist alla ágirnd. Enginn þiggur líf af eigum sínum þótt auðugur sé.“

Þá segir Jesús dæmisögu: „Maður nokkur ríkur átti land er hafði borið mikinn ávöxt. Hann hugsaði með sér: Hvað á ég að gera? Nú get ég hvergi komið fyrir afurðum mínum. Og hann sagði: Þetta geri ég: Ég ríf hlöður mínar og reisi aðrar stærri og þangað safna ég öllu korni mínu og auðæfum. Og ég segi við sálu mína: Sála mín, nú átt þú mikinn auð til margra ára, hvíl þig nú, et og drekk og ver glöð.
En Guð sagði við hann: Heimskingi, á þessari nóttu verður sál þín af þér heimtuð og hver fær þá það sem þú hefur aflað? Svo fer þeim er safnar sér fé en er ekki ríkur í augum Guðs.“

Áætlun mannsins í dæmisögu Jesú hljómar alls ekki illa. Að koma því þannig fyrir að hann geti átt þægileg efri ár og lifað af ávexti þess sem hann hefur safnað en Jesús opinberar í áminningu sinni forsendubrest í afstöðu mannins til auðæfa sinna.

Sagan, líkt og flestar dæmisögur Jesú, opinberar lögmál um hvernig okkur ber að lifa lífi okkar.

Í fysta lagi kennir dæmisagan okkur að auðsöfnun er ekki markmið í sjálfu sér. Peningar eru orka og orka sem ekki er nýtt verður ekki til góðs. Sambærilega dæmisögu er að finna í Matteusarguðspjalli þar sem þremur þjónum er treyst fyrir talentum húsbónda síns. Þeim sem ávaxta féð er hrósað en þjónninn sem grefur talentu sína í jörðu er ávítaður fyrir. Verðmætum á að deila og nýta til góðs, ekki safna í hlöður.

Í öðru lagi opinberar dæmisagan ákveðin sálfræðileg lögmál að verki. Í upphafi tekur Jesús fram að maðurinn hafi verið ríkur fyrir og því má gera ráð fyrir að hann hafi þegar átt nóg til að njóta ávaxta jarðar sinnar. Þegar auðsöfnun byggir á þeim hvötum að skapa sjálfum sér tilfinninga-legt öryggi er það dæmt til að mistakast. Öryggi hið innra skapast einungis með tilfinningarlegri úrvinnslu og trúartrausti, ekki með því að reiða sig á utanaðkomandi hluti. Hvort sem það eru peningar, fólk eða hugbreytandi efni og hegðun.

Í þriðja lagi kennir dæmisagan hið fornkveðna: Svo er auður sem augabragð: hann er valtastur vina. Ef að lífi er lifað í bið eftir því að njóta þess er ekki víst að það náist nokkurntíma. Auður og líf geta horfið á augabragði og því er fátt mikilvægara en að njóta þess sem lífið hefur fært þér, meðan færi gefst.

Loks kennir dæmisagan að gæða og gleði verður ekki notið í einsemd. Heimska mannsins er opinberuð þegar hann er spurður ,,hver fær þá það sem þú hefur aflað?” Peningar geta veitt ómælda gleði og hamingju í lífi þess sem deilir gæðum sínum með öðrum, með þeim sem þurfa þess við. Þannig gerir þessi dæmisaga ekki lítið úr mikilvægi peninga, heldur setur lögmál hagfræðinnar í rétt samhengi. Fólk ofar fé er niðurlag sögunnar og þó að dæmisaga Jesú svari ekki spurningu mannsins beint, er í henni fólgin vísbending um að stilla forgangsröðina.

Ungur var eg forðum,
fór eg einn saman:
þá varð eg villur vega.
Auðigur þóttumst
er eg annan fann:
Maður er manns gaman.

Samfélag okkar er í krísu þegar kemur að peningum, sömu krísu og gagnvart trú og trúarbrögðum. Trúarbrögð og fjármál eru ekki almennt kennd í skólakerfi okkar nema í mýflugumynd og niðurstaða þess er sú að umræðu um peninga og trú hættir til að vera óupplýst. Viðhorf sveiflast öfganna á milli í þeim efnum og þeir eru jafnt til sem halda að peningar og trúarbrögð séu rót alls ills og þeir sem hafa ofurtrú á peningum og trúarbrögðum.

Lausnin er einföld. Líkt og spekibókmenntir fyrri alda, Biblían þar á meðal, hafa viðurkennt að lífsgildi og viðhorf til peninga eru grundvallandi fyrir menntun manna, þurfum við sem samfélag að þora að ræða um þessa hluti. Í skólakerfinu, í kirkjunni, okkar á milli og í opinberri umræðu. Velferð barna okkar er í húfi.

Það færi vel á því að fundinn verði staður á nýjum 10.000 króna seðli fyrir tilvitnun með uppfræðslugildi og boðskapnum fólk ofar fé. Annað hvort úr Hávamálum eða hinni góðu bók.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.

Lúkasarguðspjall 12.13-21
Einn úr mannfjöldanum sagði við Jesú: „Meistari, seg þú bróður mínum að skipta með mér arfinum.“
Hann svaraði honum: „Maður, hver hefur sett mig dómara eða skiptaráðanda yfir ykkur?“ Og hann sagði við þá: „Gætið ykkar og varist alla ágirnd. Enginn þiggur líf af eigum sínum þótt auðugur sé.“
Þá sagði Jesús þeim dæmisögu þessa: „Maður nokkur ríkur átti land er hafði borið mikinn ávöxt. Hann hugsaði með sér: Hvað á ég að gera? Nú get ég hvergi komið fyrir afurðum mínum. Og hann sagði: Þetta geri ég: Ég ríf hlöður mínar og reisi aðrar stærri og þangað safna ég öllu korni mínu og auðæfum. Og ég segi við sálu mína: Sála mín, nú átt þú mikinn auð til margra ára, hvíl þig nú, et og drekk og ver glöð.
En Guð sagði við hann: Heimskingi, á þessari nóttu verður sál þín af þér heimtuð og hver fær þá það sem þú hefur aflað? Svo fer þeim er safnar sér fé en er ekki ríkur í augum Guðs.“

Það er merkilegt verkefni að fá að kynnast manneskju í gegnum minningu þeirra sem hana kveðja. Að heyra frá ykkur sem stóðu Gógó næst, bera vitnisburð um líf hennar, störf og kærleiksbönd, en hafa ekki tækifæri til að reyna sjálfur nærveru hennar.

Það verkefni að bera vitni um líf sem ekki skarast þeim sem ber vitni, er kunnulegt verkefni á vettvangi kirkjunnar. Í boðun og starfi kirkjunnar berum við sem þar störfum vitni um líf sem er fjarlægt í tíma og lifði í samfélagi sem er um margt ólíkt okkar samtíma. Sagan af Jesú er saga sem er okkur í aðra röndina fjarlæg og framandi, en samt svo nærri að hún mótar sjónarhorn okkar og viðmið. Jesús er fyrirmynd í styrkleika sínum, vegvísir í auðmýkt sinni, ævarandi stofnum og nærri í elsku sinni.

Þessi orð eða sambærileg hafa verið viðhöfð í upprifjun ættingja á lífi Guðrúnar Guðmundsdóttur, sem hefst á tímaskeiði sem á margan hátt er okkur framandi í dag en samt kunnuglegt. Barnabarn Guðrúnar komst svo að orði að Gógó hafi lifað það lengi að hún hafi upplifað að sagan fer í hringi.

Saga Guðrúnar er saga sterkrar konu, konu sem sótti styrkleika sinn til þeirra kvenna sem stóðu henni næst, konu sem komin er af sterkum konum. Þær systur, sem voru svo samrýmdar, Gógó, Ninna og Rósa, eru niðjar Skálda-Rósu í beinann kvennlegg.

Skálda-Rósa yrkir svo um sveitina sína:

Beztan veit eg blóma þinn,
blíðu innst í reitum.
Far vel Eyjafjörður minn,
fegri öllum sveitum.

Guðrún var úr sveit, þó að sú sveit hafi verið staðsett í iðu borgar sem óðum var að byggjast. Heimili foreldra Guðrúnar, þeirra hjóna Guðmundar Ólafssonar og Herdísar Helgu Guðlaugsdóttur, var á Austurhlíð í Laugardalnum. Guðmundur var þar bústjóri og bóndi á stóru býli með fjölda húsdýra og fuglarækt. Bærinn var í eigu Carls Olsen stórkaupmanns en þau hjón ráku búið í hans nafni. Austurhlíð var stórt heimili með vinnukonum og vinnumönnum og var staðsett í alfaraleið þeirra sem sóttu Laugarnar til þvotta og sundiðkunar. Faðir Guðrúnar var ekkill og átti með fyrri konu sinni fimm börn, þau Ársól Klöru, Reginbaldur, Helga Hafberg, Ólaf og Guðjón. Með konu sinni Herdísi Helgu eignaðist hann systurnar Gógó sem var elst, þá Rósa Guðrún, og yngst var Guðfinnu Gyðu kölluð Ninna. Þau systkini eru öll látin. Þá ólu hjónin upp systurson Guðrúnar, Garðar Svavarsson en móðir hans var Klara Guðmundsdóttir.

Garðar minnist þess að það hafi verið mikil umsvif á búinu og að öll börnin hafi fengið að taka þátt í bústörfunum. Gógó var alla tíð smávaxin kona en pabbi þeirra hafði á orði hversu afkastamikil hún var og rösk í heyskapnum. Þau systkini áttu fallega æsku en hún var ekki áfallalaus. Þegar Guðrún var sex ára veikjast tvö systkini hennar með stuttu millibili, Rósa veikist af kúabólusetningu og missir sjónina aðeins fjögurra ára gömul, og Reginbaldur bróðir þeirra fer úr berklum þá 18 ára.

Augað mitt og augað þitt,
og þá fögru steina
mitt er þitt og þitt er mitt,
þú veizt, hvað eg meina.

Þannig yrkir Skálda Rósa og þessi vísa öðlast nýja merkingu þegar hún er látin lýsa sambandi systranna á Austurhlíð. Þær systur urðu mjög samrýmdar og það kom fyrst í hlut Gógóar að sinna systur sinni. Saman fóru þær allt, á veturna gengu þær saman í Austurbæjarskóla og á sumrin voru þær samrýmdar við leik og bústörf en Rósa var engin eftirbátur systra sinna í vinnu þó blind væri. Þegar Nanna hafði aldur til fylgdi hún systur sinni jafnt á við Gógó og svo nánar voru þær þrjár að Rósa þurfti oft einungis að hugsa sterkt til þeirra og þá voru þær komnar.

Guðrún var glæsileg kona, æfði fimleika og var í sýningarhópi sem að ferðaðist um landið og tók meðal annars þátt í Lýðveldishátíð á Þingvöllum 1944.

SkáldaRósa yrkir svo um ástina í lífinu sínu.

Langt er síðan sá eg hann,
sannlega fríður var hann,
allt, sem prýða mátti einn mann,
mest af lýðnum bar hann.

Sá maður sem mest af lýðnum bar í augum Guðrúnar var Jón Haraldur Sigurðsson húsgagnabólstrari. Þau byrjuðu búskap á heimili foreldra Guðrúnar en fjölskyldan var nú flutt að Vogatungu við Barðarvog. Árið 1945 fæddist þeim sonurinn Guðmundur Helgi og tveimur árum síðar dóttirin Kristrún en það ár 14. júní 1947 gengu þau í hjónaband. Sama ár áskotnast þeim húsnæði við Laugaveg 5 þar sem þau byrja búskap í 45 fermetra húsnæði á fjórðu hæð. Húsnæði var vandfundið á þeim árum og þótti mikil gæfa að komast í leiguíbúð. Þegar þau systkini Guðmundur og Kristrún eru einungis þriggja og sex ára veikist Haraldur og deyr 30. mars 1951. Við þessi vatnaskil í lífi þeirra systkina muna þau að kistu föður síns var komið fyrir í litlu íbúðinni á 4. hæð við húskveðju.

Þig eg trega manna mest
mædd af tára flóði,
ó, að við hefðum aldrei sést,
elsku vinurinn góði.

Styrkur Guðrúnar kom vel í ljós andspænis þeirri stöðu að vera orðin ekkja ung með tvö börn. Gógó nam kjólasaum og kom á fót saumastofu á heimili sínu. Í 45 fermetrum störfuðu tvær saumakonur með Guðrúnu á daginn og hún sá um börn sín í sama rými. Systurdóttir hennar rifjar upp að það hafi verið mikil upplifun að fá að gista hjá Gógó – heimilið hafi verið eins og gluggi inn í tískuheiminn. Þar var að finna framandi tískublöð, vönduð efni og silkivinnsli. Yfirbragð Guðrúnar bar þess merki að vera með fag sitt á hreinu, hún var alltaf til höfð, í háhæluðum skóm og með barmnælu og fór helst ekki út með ruslið án þess að setja upp hatt. Heimili Guðrúnar var miðstöð fyrir fjölskylduna og á 17. júní ár hvert safnaðist fjölskyldan í kaffi hjá Gógó og tók síðan þátt í hátíðarhöldunum.

Guðrún kom sínum börnum ein til manns með mikilli vinnu og stuðningi fjölskyldna þeirra beggja. Hlutdrægur tengdasonurinn komst svo að orði að hann þekkti ekki betur upp alin systkini og rifjar upp að Gógó beið með nefið á milli gardínanna að passa upp á dóttur sína þegar þau hjón voru að kynnast.

Guðmundur Helgi er kvæntur Helgu I. Þorkellsdóttur. Þau eiga 3 börn, þau Viginíu Evu, Helga Þór og Gunnar Má og eitt barnabarn Breka Þór Helgason. Þá átti Guðmundur dóttur fyrir hjónaband, Ragnhildi Hafdísi en hún lést 1998. Synir Ragnhildar eru Ingi Hrafn, Þórarinn Árni og Jón Guðmann.

Kristrún er gift Þorbirni Rúnari Sigurðssyni. Þau eiga tvo syni þá Harald og Daða og 5 barnabörn, þau Björk, Rúnar og Brynjar Haraldsbörn og Baldur og Arnald Daðasyni.

Viginía Eva Guðmundsdóttir er búsett í Sviss og sendir hugheilar kveðjur hingað í dag.

Gógó kynntist seinni manni sínum Marínó Guðmundssyni 1968 og ári síðar gengu þau í hjónaband. Marínó og Gógó voru samrýmd hjón, svo mjög að barnabörn hennar muna eftir þeim sem einni óaðskiljanlegri heild. Marínó átti sex börn, þau Jóhann, Dagnýr, Joyce, Wilmu, Pál og Hrafnkel, þannig að saman áttu þau hjón stórann hóp afkomenda.

Dóttir Jóhanns Rakel Jóhannsdóttir er búsett í Danmörku og sendir einnig hugheilar kveðjur hingað í dag.

Jóhann Marínósson rifjar upp að það hafi verið flókið að fá svo stóra fjölskyldu í fang en að fjölskyldurnar hafi smollið saman, þökk sé því hversu samheldin þau hjón voru.

Engan leit eg eins og þann
álma hreyti hjarta.
Einn guð veit eg elskaði hann
af öllum reit míns hjarta.

Yfir hjónabandi þeirra var ævintýraljómi, Gógó var glæsikona með tískustrauma á takteinum og Marínó sannur heimsmaður. Saman ferðuðust þau um heiminn og heimsóttu staði sem að flestir lesa aðeins um á síðum dagblaða. Fjölskyldan fékk póstkort frá Marínó frá öllum heimsálfum og ferðasögurnar af flugferðum í fraktvélum þar sem setið var á bananakössum og ferðast með hestum til fjarlægra landa lifa með fjölskyldunni. Þau höfðu unun af útivist, gengu saman og nutu landsins gæða.

Sannkölluð ofuramma. Þegar Daði var að læra jarðfræði við Háskólann minnist hann á það við Hjálmar R. Bárðarsson, sem þá var að vinna bók um íslenskt grjót, að amma hans hafi fundið merkilegan stein á Esjunni sem þau töldu vera steingerfing. Svo reyndist ekki vera en steinninn er ekki síður merkilegt innskot og var tekin mynd af honum fyrir bókina. Hjálmar á að hafa komist svo að orði ,,Hverskonar ömmu átt þú eiginlega sem að burðast með grjót ofan úr Esjunni.”

Fjölskyldan minnist hinna árlegu jólaboða sem haldin voru stundvíslega klukkan eitt á jóladag og voru fjölmennir viðburðir. Þar ríktu hefðir og matseðillinn óbreytanlegur eins og staður ömmu Gógóar var í fjölskyldunni. Matur er tengdur minningum og þannig minningar, um samveru og mat, lifa í hugum allra. Fiskur á Laugavegi 5, 17. júní kaffi á Þórsgötu 1 og jólaboðin þar sem borið var fram hangikjöt á beini og án beins, uppstúf með grænum baunum – og rófur með, kaffi, kökur og ís. Langömmu-börnin muna eftir stóru kökunum í fínu boxunum hjá ömmu Gógó, sem aldrei fékkst uppgefin uppskrift að.

Gógó lifði lífi sínu af krafti og með reisn. Hún starfaði starfsævi sína alla við fag sitt. Um tíma rak Guðrún verslunina Dragtina í félagi við Garðar uppeldisbróður sinn, svila og mágkonur. Lengst af vann hún sem kjólameistari hjá Parísartískunni en hún starfaði þar til 75 ára aldurs. Síðasta jólaboðið var haldið 2004 og þá urðu vatnaskil í fjölskyldunni. Marínó lést úr krabbameini 2006. Sjálf varð hún fyrir því óláni að slasa sig heima við 2008 og dvaldist síðan á hjúkrunarheimilinu Skógarbæ. Guðrún Guðmundsdóttir lést 13. júní síðastliðin. Starfsfólki Skógarbæjar eru færðar þakkir fyrir góða umönnun.

Haraldur komst þannig að orði að sagan færi í hringi. Fædd á blómaskeiði fékk Guðrún að upplifa sveit verða að borg, þjóðina verða sjálfstæða og berjast í gegnum kreppur og góðæri. Hún fékk að upplifa heiminn í fjölbreytileika sínum, ástir og sorgir, og tókst á við verkefni lífsins með reisn sem líta má til.

Guðrún var dul kona, sem bar tilfinningar sínar ekki á torg, en með lífi sínu ber hún æðri gildum vitni. Það er ríkidæmi að hafa átt slíka konu að og það verkefni að bera henni vitni á þessari kveðjustund hefur auðgað mitt líf. Fyrir það vil ég þakka.

Ein síðasta ósk Gógóar var að langömmu barnið hennar, Björk Haraldsdóttir fengi í fermingargjöf Biblíu sem að hún fékk að gjöf á fermingardaginn. Sú bók er mikið hnoss, gefin út 1919 en Guðrún fermdist með Rósu systur sinni í nóvember 1935. Þannig miðlar Guðrún til afkomenda sinna arfleifð okkar og gefur það hnoss sem dýrast reynist í hinni góðu bók.

Í Jobsbók standa orðin sem við heyrðum hér áðan en Job er maður sem upplifði mikla gæfu í lífi sínu en stóð frammi fyrir því að fótunum var kippt undan tilveru hans. Vitnisburður Jobs er um mann sem lét lífið ekki buga sig andspænis sorginni, heldur mætti Guði, sjálfum sér og sorg sinni af alefli og reisn. Þegar hann hefur glímt við Guð og menn ,,svaraði [Job] Drottni og sagði: Nú skil ég að þú getur allt, ekkert, sem þú vilt, er þér um megn. […] Ég þekkti þig af afspurn en nú hefur auga mitt litið þig.”

Vitnisburður Gógóar gefur okkur von. Von um að hægt sé að sigrast á öllum erfiðleikum, gera gott úr öllum aðstæðum, njóta ævintýra meðan lífið varir … setja upp hattinn og sækja fransbrauð í bakarýið.

Ég leyfi Skálda Rósu að eiga síðasta orðið.

Þó að kali heitur hver,
hylji dali og jökul ber,
steinar tali og allt, hvað er,
aldrei skal eg gleyma þér.

Guðspjall: Mt 11.25-27
Á þeim tíma tók Jesús svo til orða: „Ég vegsama þig, faðir, Drottinn himins og jarðar, að þú hefur hulið þetta spekingum og hyggindamönnum en opinberað það smælingjum. Já, faðir, svo var þér þóknanlegt.
Allt hefur faðir minn falið mér og enginn þekkir soninn nema faðirinn, né þekkir nokkur föðurinn nema sonurinn og sá er sonurinn vill opinbera hann.

Gleðilega hátíð, að þessu sinni þrenningarhátíð. Með stuttu millibili er sett á hið kirkjulega dagatal þrjár hátíðir. Fyrst þeirra er uppstigningardagur, þá hvítasunna og nú þrenningarhátíð. Séu uppstigningardagur og hvítasunna orðnir óþekktir og merkingarlausir dagar í okkar samfélagi er þrenningarhátíð enn fjarlægari. Sú hátíð markar þau skil að þær þrjár birtingarmynd Guðs sem að hjálpræðissaga Biblíunnar boðar eru komnar fram. Mynd föðursins, skapara himins og jarðar, er undirliggjandi sköpuninni allri frá grundvelli heimsins, mynd sonarsins er sagan af Jesú, sem hefst samvæmt guðspjöllunum á þeirri stundu er Guð fæðist sem maður á jólanótt og lýkur með upprisa hans á páskadag og mynd heilags anda er lýst í Postulasögunni sem undri, hvítasunnu-undrinu, fæðingarstundu kirkjunnar.

Þessi, frásögn, sagnahefð kristinnar kirkju í heiminum er tilraun til að ramma inn og setja kristna trú í röklegt samhengi. Tilraun sem tókst. Kristin trú er útbreiddasti og fjölmennasti átrúnaður mannkynssögunnar og heldur þeirri stöðu til þessa dags. Þær spurningar, hvernig að kristin trú varð til sem átrúnaður og hvernig að jaðartrú fámenns hóps gyðinga á útjaðri rómverska heimsveldisins náði þeirri stöðu að verða ríkistrú þess á tveimur öldum eru að mínu áliti áhugaverðustu spurningar kristinnar guðfræði.

Upphaf kristindómsins er hinsvegar ekki eins einfallt og snuðrulaust ferli og þessi framsetning felur í sér. Þegar fræðimenn á sviði biblíuvísinda hafa skoðað þau rit sem að varðveitt eru frá fyrstu árum kristins átrúnaðar kemur í ljós fjölbreytt safn rita sem eru svo ólík að ljóst er að mismunandi hópar fólks, með fjölbreyttar áherslur og heimsmynd liggur að baki þeim. Ég leyfi mér að fullyrða að engin persónu í fornöld hafi orðið hvatinn að eins viðamiklu ritstarfi og hugmyndasmíðum og Jesús frá Galíleu. Þau rit og ritsöfn eiga það eitt sameiginlegt að spyrja sömu spurningar: Hver er þessi Jesús?

Það verkefni að átta sig á samhengi frumkristni er líkt og að endurgera ævafornt teppi þar sem margir lykilþræðir hafa trosnað, glatast eða verið fundinn framandi staður af þeim höfundum og hugmyndasmiðum sem á eftir komu. Ljóst er að með ritun guðspjalla Nýja testamentisins, hófst nýtt skeið í kristnum átrúnaði en þau eru skrifuð sem viðbrögð við krísu þeirri sem kom upp í samfélagi gyðinga þegar Rómverjar lögðu musterið í Jerúsalem í rúst árið 70. Musterið hafði þá stöðu í átrúnaði gyðinga að vera híbýli Guðs á jörðu og með eyðileggingu þess voru allar trúarhugmyndir þeirra settar í uppnám.

Í kjölfar þessa úrslitaatburðar urðu til þær tegundir gyðingdóms og kristinnar trúar sem að varðveist hafa til okkar daga en Markúsarguðspjall, elsta guðspjall Nýja testamentisins, er talið vera ein elstu varðveittu viðbrögðin við falli musterisins. Þau hundruð rita sem að varðveitt eru eða varðveittar heimildir eru um frá fyrstu öldum kristindómsins má með mikilli einföldun skipta í þrjá flokkar. Það eru í fyrsta lagi rit sem að falla að eða gera tilkall til hins unga rétttrúnaðar kirkjunnar, þá rit sem að standa nær gyðinglegri lögmálshefð en meginstofn kristninnar (gyðing-kristin rit) og loks rit sem vísa í hugmyndaheim sem gerir ráð fyrir að efnisheimurinn sé óæðri sköpun falsguðs og Jesús þá, einn eða ásamt öðrum, andavera af æðri tegund, svokölluð gnóstísk rit. Fjölbreyttni rita og hugmynda innan þessara flokka er mjög mikil.

Teppið verður trosnaðra og endurgerð þess flóknari eftir því sem eldra tímaskeið er skoðað og af heimildum sem varðveita hefðir frá árunum fyrir ritun guðspjallanna má greina sjö hópa sem eru ótrúlega fjölbreyttrar gerðar en allir gera tilkall til Jesú. Fyrst ber þar að nefna Pál Postula en áhersla fylgjenda Páls, sem og þeirra forvera sem að hann vísar til, var á Krist sem með dauða sínum og upprisu innleiddi frelsun þeim sem á hann trúa. Safn bréfa Páls og bréfa kennd við Pál fylla heilan þriðjung af Nýja testamentinu auk þess að Lúkasarguðspjall-Postulasagan, sem fyllir annan þriðjung þess, leggur megináherslu á boðunstarf hans og guðfræði. Áherslur Páls voru því grundvallandi fyrir þann meið kristinnar trúar sem að varð að hinni almennu kirkju.

Tvær hefðir má greina í Markúsarguðspjalli sem eru það ólíkar að líklegast varðveita þær áherslur mjög ólíkra hópa. Í Markúsarguðspjalli er varðveitt safn kraftaverkasagna hóps sem að hefur séð mikilvægi Jesú í þeim lækningarundrum er hann framkvæmdi. Þá er þar að finna yrðingar (Pronouncement stories) sem að svipa mjög til orðræðu hinna grísku kýnika en hjá þessum hópi hefur Jesús verið heimspekingar af þeirri gerð sem snéri gildismati samfélagsins á haus.

Í guðspjöllum Matteusar og Lúkasar er að finna ummælahefð Jesú, Fjallræðuna og Slétturæðuna, sem varðveita leiðsögn um hvernig lifa megi réttu lífi og boðun um eftirfylgni við ríki Guðs. Að baki þessum hefðum er rit sem kallað hefur verið Ræðuheimildin en það er talið koma frá hópi sem hafði mjög sterka eftirfylgniskröfu við boðskap Jesú og túlkaði persónu hans á grundvelli stefja í Gamla testamentinu. Annarsvegar stefi um að Guð sendir ítrekað spámenn sem þjóðin hafnar og hinsvegar stef um yfirvofandi dóm. Skylt þessum ummælahefðum er Tómasarguðspjall en margt er sameiginlegt með ritunum, ummælahefð og boðun um ríki Guðs, þó að túlkunarlykillinn sé annar. Tómasarguðspjall sækir ekki í gyðinglegar hefðir heldur í Tímeus, sköpunarsögu Platóns, í leit að svörum við því hvernig beri að skilja Jesú.

Loks er hópur sem samanstóð af hinum sögulegu Pétri, Jóhannesi, og Jakobi bróður Jesú en þeir veittu söfnuðinum í Jerúsalem forystu. Söfnuðurinn í Jerúsalem var áhrifamesti söfnuður frumkirkjunnar fram að falli musterisins en við innrás Rómverja í borgina leystist hann upp og missti áhrif sín. Í bréfum Páls er sagt frá deilum sem hann átti við ,,máttarstólpana í Jerúsalem” meðal annars um matar- og hreinsunarákvæði gyðingdóms þess tíma en þó áherslur þeirra hafi ekki farið saman hugmyndafræðilega voru þeir einhuga um mikilvægi þess að sinna þurfandi og fátækum við boðun trúarinnar.

Þessi mynd sem lesa má úr þeim heimildum sem varðveittar eru í ritum frumkirkjunnar sýnir að kristindómurinn var ekki átrúnaður sem hófst í samhangandi sannleika og var treyst fyrir tólf lærisveinum. Upphaf kristindómsins er mósaík hugmynda sem kepptust um að skýra áhrif þessarar persónu og svo fjölbreyttar eru þær að það er ógjörningur að segja nákvæmlega til um hverjar þeirrar eiga uppruna hjá hinum sögulega Jesú.

Ritstörf guðspjallamanna, bréfritara og höfunda frumkristinna rita eru allt tilraunir til að mynda heildstæða mynd úr áhrifum þeirrar óvenjulegu persónu sem að Jesús er og var. Þær tilraunir héldu áfram með samsetningu regluritasafns Nýja testamentisins, samruna þess við grískar þýðingar á ritsafni gyðingdóms við myndun Biblíunnar, og ritstörfum kirkjufeðranna. Kirkjufeðurnir lásu úr hinu nýja ritsafni Guð sem birtist á þrennan hátt. Föður sem að Jesús talar svo oft um og er skapari himins og jarðar, soninn sem birtist í sögunni af Jesú og heilagan anda Guðs sem persónugervist í meðförum guðspjallamannanna. Heildarmynd kristindómsins og sú hjálpræðissaga sem að kirkjan boðar, frá aðventu til þrenningarhátíðar er slík tilraun. Tilraun til að svara og setja í sögulegt samhengi spurningarnar: Hver var og er þessi Jesús? og á hvern hátt birtir hann Guð í samfélagi manna?

Ástæður þess að kristin trú er til þessa dags útbreiddasti og fjölmennasti átrúnaður mannkynssögunnar eru ugglaust margar og svarið við þeirri spurningu hvernig að kristindómurinn náði útbreiðslu sinni og vinsældum ekki einfaldar. En ég er þess fullviss að hið röklega samhengi hjálpræðissögunnar, þrenningarlærdómsins og kirkjuársins eru ekki ástæður vinsælda kristins átrúnaðar. Nýja testamentið miðlar í frásögnunum af Jesú og í frásagnahefð Jesú sannleika sem er dýpri öllum tilraunum til að setja boðskap Jesú í röklegt samhengi. Jesús miðlar með lífi sínu og boðun trúarlegri reynslu, reynslu sem hægt er að setja í röklegt samhengi en er handan rökhugsunar.

Guðspjall dagsins varðveitir ummæli Jesú sem á uppruna sinn í fyrrnefndri Ræðuheimild. Þar segir: ,,Á þeim tíma tók Jesús svo til orða: „Ég vegsama þig, faðir, Drottinn himins og jarðar, að þú hefur hulið þetta spekingum og hyggindamönnum en opinberað það smælingjum. Já, faðir, svo var þér þóknanlegt.” Í þessum texta opinberar Jesús grundvallarlögmál í þekkingu og reynslu af Guði, lögmál sem er andstætt þekkingarfræði. Í vísindum og sannleiksiðkun er það lögmál að viðfangsefni er hægt að nálgast með rannsóknaraðferðum og þekkingarleit sem gerir þann sem iðkar sín fræði að sérfræðingi í sinni grein. Það á ekki við um Guð. Guðfræðingar eru sannarlega sérfræðingar í sinni grein, sem eru rannsóknir og þekkingaröflun á trúarlegum textum, hefðum og trúarlegu athæfi, en þeir eru ekki sérfræðingar í Guði.

Hafir þú reynslu af Guði, hafir þú mætt Guði eða hann mætt þér, er ljóst að þann atburð þarf að skýra. Skýra og setja í röklegt samhengi. Trúarleg reynsla, meðvitund um tilvist og nálægð Guðs vekur upp fleiri spurningar en hún svarar. Ráðgátur heimsins um tilvist illskunnar og óréttlæti heimsins, eru auðskýranlegar sé viðhöfð sú heimsmynd að heimurinn hafi orðið til af tilviljun og að engin merking eða æðri tilgangur sé að baki undri lífsins – en andspænis trúarlegri reynslu og afstöðu verður sú ráðgáta að óleysanlegri krossgátu.

Trú er hægt að setja í röklegt samhengi og ræða af skynsemi og röksemd, sú iðkun er ein tegund guðfræði, en hún verður aldrei leidd út af skynsemisrökum. Trú er einungis hægt að öðlast með trúarlegri iðkun og að undangenginni ákveðinni afstöðu. Trúarlega iðkun kunna allar manneskjur eðlislægt en of fáir iðka trú fram á fullorðinsár. Það eru lögmál þess: að iðka samtal við guðdóminn með því að orða trú sína í bæn og gefa Guði gaum í íhugun; að iðka sannleiksleit með því að lifa heiðarlegu lífi og skrifta gagnvart einhverjum traustsins verðum um syndir sínar og vonbrigði; að iðka þjónustu við náungann með því að gefa af tíma sínum og verðmætum í þágu þeirra sem þurfa þess við og að iðka boðun með því að vitna fyrir öðrum reynslunni af Guði. En afstaða trúarlegrar iðkunar er fágætari hnoss sem erfiðara er að nálgast. Rétt afstaða við trúarlega iðkun er auðmýkt sem auðnast börnum og smælingjum en ekki spekingum og hyggindamönnum.

Það er ekki tilviljun að börn eiga auðvellt með að meðtaka og miðla nærveru Guðs og það er heldur ekki af ástæðulausu að við alvarleg veikindi eða áföll upplifir fólk að trúariðkun þeirra og reynsla hafi öðlast endurnýjun. Sú manneskja sem í afstöðu sinni telur að hann eða hún sé of upplýst til að efast um heimsmynd sína, hvort sem hún er trúarlegs eðlis eða trúlaus, skortir þá auðmýkt sem krafist er til að öðlast reynslu af Guði. Sá eða sú, sem að eigin áliti er spekingur og hyggindamaður, er haldinn hindrun í trúarlegri leit. Áföll í lífinu opinbera hroka slíkrar afstöðu og í áföllum upplifum við mörk þeirrar heimsmyndar sem að við lifum við.

Spurningin sem er ofar allri guðfræði, er spurningin um þig. Hver er þín reynsla af lífinu og Guði og þjónustar mynd þín af samhengi tilveru þinnar þér í áskorunum lífsins? Ef ekki er tími til að endurskoða þína guðfræði. Guð opinberar sig smælingjum. Sá sem leitar Guðs með afstöðu þess sem ekki býr yfir svörum heldur spurningum, þess sem ekki reiðir sig á eigin getu í glímunni við lífið heldur þiggur leiðsögn og aðstoð Guðs og manna og þess sem lagt getur af hroka, reiði og sektarkennd, farartálmum á trúarlegri vegferð, mun upplifa Guð. Guð sem er að finna í sannleikskjarna kristinnar trúar. Guð sem er með í för, ,,alla daga allt til enda veraldar”.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.

„Eru þetta ekki allt Galíleumenn sem hér eru að tala? Við erum Partar, Medar og Elamítar, við erum frá Mesópótamíu, Júdeu, Kappadókíu, Pontus og Asíu, frá Frýgíu og Pamfýlíu, Egyptalandi og Líbýubyggðum við Kýrene og við sem hingað erum flutt frá Róm. Hér eru bæði Gyðingar og þeir sem tekið hafa trú Gyðinga, Kríteyingar og Arabar. Við heyrum þá tala á tungum okkar um stórmerki Guðs.“

Við erum stödd í atburðarás Postulasögunnar. Í miðju því undri sem að kirkjan hefur litið á sem vatnaskil hins unga átrúnaðar. Þeim atburði Hvítasunnudags sem aðskilur söguna af Jesú frá sögu kirkjunnar sem sjálfstæðrar hreyfingar. Postulasagan er seinni hluta tveggja binda verks, en fyrra bindið Lúkasarguðspjall rekur söguna af fagnaðarerindinu frá fæðingu frelsarans í Betlehem til dauða hans og upprisu í Jerúsalem. Postulasagan hefst á þeirri reynslu fylgjenda Jesú að sjá upprisinn meistara sinn stíga upp til himna á uppstigningardegi og sú frásögn leiðir inn í atburði Hvítasunnudags, þegar fagnaðarerindið færist á hendur kirkjunnar. Þá rekur Postulasagan boðunarstarf postulanna sem hefst á frásögn dagsins þar til sagan af Jesú, berst fyrir tilstuðlan Páls til Rómar, þaðan og þangað sem að allir vegir liggja.

Fólkið sem um ræðir, fylgjendur Jesú og vinir, voru saman komin í loftstofu einni í Jerúsalem, höfuðborg Ísraels fyrstu aldar, til þess að biðja saman og styðja hvert annað í úrvinnslu þeirra atburða sem að þau höfðu orðið vitni að og verið þátttakendur í. Með leikrænu orðfæri er því undri lýst að heilagur andi, kraftur Guðs, hafi birst þessu fólki sem eldtungur og knúið þau út á götur og torg til að vitna um stórmerki Guðs. Undrið fólst í því að hinar ólíku þjóðir og þjóðarbrot sem fylgendum Jesú mættu, skildu öll og gátu meðtekið þann boðskap sem verið var miðla.

“Við erum Partar, Medar og Elamítar …” Upptalning hinna ólíku þjóða í frásögninni er um margt áhugaverð og sé frásögnin skoðuð er nærtækast að spyrja fyrst, hvort það sé sannfærandi að svo fjölbreytt og ólík þjóðarbrot hafi verið meðal íbúa Jerúsalemborgar fyrstu aldar.

Ísrael er landfræðilega þannig staðsett að hún er mitt á milli stórvelda, og saga þjóðarinnar er því frá fyrstu heimildum mótuð af þeim stórveldum sem risið hafa og fallið sitthvoru megin við landið helga. Hernám og hersigrar hinna ólíku höfðingja frjósama hálfmánans gegnum söguna skildu eftir sig menningaleg áhrif og þjóðarbrot í Ísrael til forna. Einn hershöfðingi lagði grunninn að arfleifð þeirrar fjölmenningar sem við sjáum endurspeglast í frásögn Postulasögunnar. Hinn ungi prins af Makedóníu fjórðu aldar fyrir Krist, Alexander mikli, var ekki einstakur í metnaði sínum og hersigrum, þó að landsvæðið sem hann lagði undir sig hafi verið sögulegt met. Veldi hans náði þegar það var stærst frá Grikklandi í vestri, suður yfir Egyptaland, austur að ánni Indus þar sem í dag er Pakistan og norður inn í mið-Asíu.

Hersigrum hans fylgdi hin helleníska áhersla á menntun og hvert sem hann fór stofnaði hann skóla, eftir hinu þrískipta gríska menntakerfi, þar sem hærri stéttir allra þjóða gátu lært gríska tungu og menningu. Veldi Alexanders stóð stutt en áhrifin af þessari áherslu á helleníska menntun varðveittist í heimsveldum eftirmanna hans. Langt fram á rómverska tímann hélst gríska sem alþjóðamál og ættflokkabundin sjálfsmynd þjóða mið-austurlanda var varanlega breytt. Hugmyndir um nýja sjálfsmynd þeirra sem hlotið höfðu helleníska menntun og voru hellenar leystu af hólmi hefbundari sjálfsmynd ættbálkahollustu.

Frá innreið helleníska tímans var Jerúsalem grískumælandi borg og gyðinglegar bókmenntir frá fjórðu öld og fram á ritunartíma Nýja testamentisins bera vott um togstreitu gyðinga á milli þess að aðlagast alþjóðlegri menningu hellenismans og varðveita menningarleg og trúarleg sérkenni gyðinga. Áföll og ósigrar gyðinga í heimalandi sínu, fyrst gegn hinum hellenísku Selevkítum í Makkabeastríðunum og síðar gegn hinum rómversku valdhöfum sem gerðu út um Jerúsalemborg á fyrstu öldum okkar tímatals, gerðu varðveislu menningarinnar að forgangsverkefni gyðinga. Sú arfleifð sem hélt velli sameinaði hið besta úr hinum forna átrúnaði og alþjóðlegum menningarstraumum samtímans. Þannig er sá gyðingdómur sem til þessa dags er stundaður sem átrúnaður, rabbínskur gyðingdómur, að verða til á fyrstu öldinni og það er engin tilviljun að öll rit Nýja testamentisins eru skrifuð á hinu gríska alþjóðamáli.

—-

Togstreita gyðinga til forna við að varðveita menningarleg sérkenni sín í ljósi áhrifa fólksflutninga og alþjóðamenningar á marga snertifleti við samtímann. Þjóðir og þjóðarbrot víðsvegar um heim glíma við það verkefni að varðveita menningu sínu og tungumál í kjölfar þeirra gríðarlegu breytinga sem að undanfarnar aldir hafa haft í för með sér. Útþennsla vestrænnar menningar með nýlendustefnu og kristniboði 18. og 19. aldar, iðn- og tæknibyltingu 19. og 20. aldar og nú síðast samskiptabyltingu 21. aldar hefur átt sinn þátt í því að opna landamæri landa og heimsálfa með hætti sem engin fordæmi eru fyrir í sögunni.

Tilraunir til að loka landamærum ríkja, heimsálfa og þjóðabandalaga og stemma stigum við fólksflutningum munu til lengri tíma ekki skila árangri. Fólksflutningar milli landa og heimsálfa er í öllum tilfellum flókið verkefni og kallar á vandamál á borð við kynþáttahyggju, stéttaaðgreiningu, einangrun fólks og togsteitu á milli þess að varðveita menningarleg- og trúarleg sérkenni þjóða í ljósi fjölmenningar. Þau verkefni krefjast sameiginlegra lausna allra, stjórnvalda, atvinnulífs og þriðja geirans, sem og sérfræðiþekkingar sem að við njótum í okkar samhengi með þjónustu sr. Toshiki Toma, presti innflytjenda. En sú hagsæld og tækifæri sem að opin landamæri færa vega mun þyngra en vandamálin sem fylgja fólksflutningum.

Þeir eru ófáir Íslendingar sem nú njóta nýrra tækifæra á erlendri grundu og á tímum atvinnuleysis og niðurskurðar í okkar samfélagi hefur opinn faðmur norðurlanda, fyrst og fremst Noregs, reynst mörgum leið úr sjálfheldu hér heima. Það er sérlega áhugavert í því ljósi að á fyrstu þremur mánuðum þessa árs hafa fleiri útlendingar flutt hingað til lands en hafa flutt erlendis. Margir sem hingað flytjast sjá meiri tækifæri hér á landi en í sínu heimalandi, þrátt fyrir þá stöðu sem að við erum í.

Allir hagnast á fólksflutningum. Nýútkomin bók Princeton háskóla eftir þrjá hagfræðinga sem ber heitið Exceptional people, færir rök byggð á rannsóknum fyrir því að þeir þættir fólksflutninga sem að stjórnmálamenn og hagfræðingar hafa yfirleitt séð sem neikvæðar hliðar, hafi í raun jákvæðar afleiðingar. Þannig hefur þriðji heimurinn haft þungar áhyggjur af því að missa sitt hæfileikaríkasta fólk úr landi, hin svokallaða brain drain kenning, en höfundar segja að sé tekið tillit til menntunarhvatans sem fyrirheitið um grænni haga erlendis hafi í för með sér og því sem að fólk sem flyst úr landi færir heim af fé, menntun og reynslu, hagnist allir. Þá eru þær raddir algengar að innflytjendur lækki laun heimamanna, með framboði af ódýru vinnuafli, en höfundar sýna fram á að það sé mikil einföldun.

Þó allir hagnist á fólksflutningum skal ekki gert lítið úr þeim vanda sem að þeir hafa í för með sér og við sem þjóð þurfum að vera sérlega vakandi fyrir stöðu innflytjenda nú. Rannsóknir sýna að með versnandi efnahagsástandi, aukast neikvæð viðhorf í garð þeirra sem ekki eru innfæddir. Þau viðhorf auka á félagslega einangrun innflytjenda, mismunun í þeirra garð og skilningsleysi gagnvart þeim menningarlegu verðmætum sem að fólk af erlendu bergi auðgar samfélag okkar með. Það getum við sem samfélag, kirkja og þjóð ekki liðið, sérstaklega í ljósi þess að land okkar byggðist af fólki sem hingað kom í leit að betri kjörum og lífi.

—-

“Við erum Partar, Medar og Elamítar …” Hin kristna kirkja í heiminum, sem á hvítasunnudag fagnar stofnun sinni, er grundvölluð á boðskap galíleumannsins Jesú Krists, sem með starfi sínu og lífi opinberar leyndardóminn um ríki Guðs. Sú opinberun og það fagnaðarerindi er erindið sem rit Nýja testamentisins byggja á og framsetning þeirra átti slíkan hljómgrunn að kristindómurinn er til þessa dags útbreiddasti og fjölmennasti átrúnaður heims og meirihlutaátrúnaður fjölda þjóða frá germönsku Norður-Evrópu til Suður-Kóreu.

Kristindómurinn hefur í útbreiðslu sinni átt hljómgrunn meðal ólíkra menningarsamfélaga en hann hefur ekki haldist óbreyttur frá því í fornöld. Kristin trú hefur frá upphafi verið fjölbreyttur og margbreytilegur átrúnaður. Þann fjölbreytileika bera hin ólíku frum-kristnu rit vitni, jafnt innan sem utan Nýja testamentisins og sá fjölbreytileiki birtist í hinum ólíku myndum sem að hinar ólíku kirkjudeildir iðka kristna trú. Hvar sem boðskapur Jesú og boðskapurinn um Jesú hefur fest sig í sessi hefur það verið í samræðu við og samhljóman við þá menningu sem að trúin talar inní. Þannig er íslensk kristni hluti stærra samhengis, kristinnar kirkju í heiminum og evengelísk-lútherskrar játningar, en hún hefur einnig sín menningarlegu sérkenni. Sérkenni sem ber að fagna og varðveita.

Gagnrýnendur kristinnar kirkju hafa í gegnum aldirnar bent á sundrung kristindómsins og sannarlega hafa engar aldir verið lausar við deilur sem að fylgt hafa ólíkum sjónarmiðum kirkjudeildanna. En í fjölbreytileika menningar, átrúnaðar og áherslna er að finna fegurð sem veitir skjól. Hinn sameinandi þráður í öllum kirkjudeildum er hlýðnin við skírnarskipun Matteusarguðspjalls þar sem Jesús segir: Allt vald er mér gefið á himni og jörðu. Farið því og gerið allar þjóðir að lærisveinum, skírið þá í nafni föður og sonar og heilags anda og kennið þeim að halda allt það sem ég hef boðið yður. Sjá, ég er með yður alla daga allt til enda veraldar.

Ætlum við sem kirkja og samfélag að hlýða þessari skipun, að gera allar þjóðir að lærisveinum og halda allt það sem Jesús boðar, fylgir því ákveðin nálgun á lífið og sjónarhorn á samfélagið. Af sögunni og sögunum af Jesú lærum við að nálgast manneskjur og menningu af virðingu. Það fólk sem að Jesús hampar mest eru útlendingar í hans eigin landi.

Það að vera kristin manneskja, kristinn söfnuður og kristin þjóð er að samþætta það besta sem okkur er falið í fang úr menningu okkar og átrúnaði og að fagna því sem að auðgar okkur í fjölbreytileika sínum. Eigi kristin trú að halda velli sem átrúnaður þarf kirkjan að mæta þeirri áskorun að sameina hið besta úr hinum forna átrúnaði og menningarstraumum samtímans.

“Við erum Partar, Medar og Elamítar” … Við erum Íslendingar, Pólverjar, Ítalir og Japanir … fólk af ólíkum uppruna. Við erum kristið fólk og fólk af ólíkum átrúnaði. Hvítasunnuundrið fólst í því að hinar ólíku þjóðir og þjóðarbrot sem fylgjendum Jesú mættu, skildu og gátu meðtekið þann boðskap sem verið var að miðla. Það undur er enn að verki í starfi kirkjunnar og í boðskapi hennar er fólgin túlkunarlykill í þeim nýju aðstæðum sem samtíminn ber í skaut. Sá lykill felst í þeirri menningarlegu virðingu sem að Jesús sýnir og boðar og í trausti þess fyrirheitis að Jesús sé með í för ,,alla daga allt til enda veraldar.”

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.

Pistill : Postulasagan 2.1-13

Þá er upp var runninn hvítasunnudagur voru allir saman komnir á einum stað. Varð þá skyndilega gnýr af himni, eins og óveður væri að skella á, og fyllti allt húsið þar sem þeir voru. Þeim birtust tungur, eins og af eldi væru, er kvísluðust og settust á hvert og eitt þeirra. Allir fylltust heilögum anda og tóku að tala öðrum tungum, eins og andinn gaf þeim að mæla.

Í Jerúsalem dvöldust Gyðingar, guðræknir menn, frá öllum löndum undir himninum. Er þetta hljóð heyrðist kom allur hópurinn saman. Þeim brá mjög við því að hver og einn heyrði þá mæla á sína tungu. Menn voru frá sér af undrun og sögðu: „Eru þetta ekki allt Galíleumenn sem hér eru að tala? Hvernig má það vera að við, hvert og eitt, heyrum þá tala okkar eigið móðurmál?

Við erum Partar, Medar og Elamítar, við erum frá Mesópótamíu, Júdeu, Kappadókíu, Pontus og Asíu, frá Frýgíu og Pamfýlíu, Egyptalandi og Líbýubyggðum við Kýrene og við sem hingað erum flutt frá Róm. Hér eru bæði Gyðingar og þeir sem tekið hafa trú Gyðinga, Kríteyingar og Arabar. Við heyrum þá tala á tungum okkar um stórmerki Guðs.“ Allir voru furðu lostnir og ráðalausir og sögðu hver við annan: „Hvað getur þetta verið?“ En aðrir höfðu að spotti og sögðu: „Fólkið er drukkið af sætu víni.“

Konurnar voru með þeim … öll voru þau með einum huga stöðug í bæninni.

Eins og leiftursmynd er pistill dagsins tekinn úr frásögn Postulasögunnar af atburðum daganna eftir upprisu Jesú. Við erum stödd í atburðarás þeirri sem að Tvíbókaritið rammar inn en Postulasagan, fimmta rit Nýja testamentisins, er ekki sjálfstæð bók heldur beint framhald Lúkasarguðspjalls og ritað af guðspjallamanninum sjálfum. Tvíbókaritið, Lúkasarguðspjall-Postulasagan, er grunnur hins kristna dagatals og uppspretta þeirrar hátíðahefðar sem að tímatal okkar byggir á.

Þannig erum við á þessum 6. sunnudegi eftir páska stödd á milli uppstigningardags, sem var síðastliðinn fimmtudag og Hvítasunnudags, sem er næstu helgi. Tvíbókaritið rekur í Lúkasarguðspjalli söguna af fagnaðarerindinu frá fæðingu frelsarans í Betlehem, sem fundinn var tímasetning á sólstöðuhátíð Rómverja, til dauða hans og upprisu í Jerúsalem, en sú frásögn á sér stað á páskahátíð gyðinga og er til þessa dags tímasett samkvæmt fornu tungldagatali þeirra. Postulasagan hefst á þeirri reynslu fylgjenda Jesú að sjá upprisinn meistara sinn stíga upp til himna á uppstigningardegi, en þeim degi var fundinn staður 40 dögum eftir páska. Sú frásögn leiðir inn í atburð Hvítasunnudags, þegar að lærisveinar Jesú fengu gjöf heilags anda og fylltust djörfung til að boða fagnaðarerindið, en Hvítasunnudagur líkt og páskar eru forn gyðingleg hátíð sem að öðlast nýtt inntak í meðförum Tvíbókaritsins.

Pistill dagsins er því stund milli stríða í dagatali okkar. Fagnaðarerindið sem ferðast hafði frá Betlehem til Jerúsalem er nú að færast á hendur kirkjunnar en Postulagasagan segir frá fæðingu hennar á Hvítasunnudag og boðunarstarfi Postulanna þar til það berst fyrir tilstuðlan Páls til hjarta heimsveldisins, þaðan og þangað sem að allir vegir liggja.

Saga Tvíbókaritsins, sagan af Jesú, er saga sem að skilgreint hefur sjálfsmynd siðmenningar okkar frá því að hún öðlaðist þann sess með trúskiptum Konstantínusar Rómarkeisara árið 313. Sagan gerir tilkall til þess að leysa af hólmi epískann grundvöll gyðinga eftir fall musterisins og Rómverja sem höfðu frá upphafi keisaratímans verið í leit að slíkum grundvelli. Svo áhrifamikil er sagan af Jesú að kristindómurinn öðlaðist sess sem ríkistrú í Róm og er til þessa dags útbreiddasti og fjölmennasti átrúnaður heims og meirihlutaátrúnaður fjölda þjóða frá germönsku Norður-Evrópu til Suður-Kóreu.

Sú spurning hvað skýrir þessar vinsældir er í mínum huga áleitin en ég hyggst leyfa tilraunum til skýringa að bíða betri tíma. Ég vil þó draga fram tvennt sem að mögulega færir okkur nær kjarna kristindómsins.

Í pistli dagsins erum við stödd í lofstofu í Jerúsalem í fylgd með venjulegu fólki að vinna úr erfiðri reynslu sem verður þeim og okkur til ómældrar blessunar. Upptalning þeirra sem þar dvöldust dregur skýrt fram hvers konar fólk þarna var. Textinn segir: ,,Það voru þeir Pétur og Jóhannes, Jakob og Andrés, Filippus, Tómas, Bartólómeus, Matteus, Jakob Alfeusson, Símon vandlætari og Júdas Jakobsson. Konurnar voru einnig með þeim og María móðir Jesú og bræður hans.” Þetta voru sjómenn, smiðir, tollheimtumaður, húsmæður og hans nánasta fjölskylda. Venjulegt fólk sem hafði horft upp á þann sem stóð þeim nærri, verið tekinn af lífi með hrottalegasta aftökutæki sem þau þekktu til, og voru nú að vinna úr þeirri reynslu að hann sé upprisinn og uppnuminn, sem og þau sem hópur.

Öll voru þau með einum huga stöðug í bæninni. Hið fyrra sem tengir okkur svo djúpt við þessa sögu er að við mætum í frásögninni fylgjendum sem eru mannleg og breysk. Tilraunir þessa fólks til að lifa köllun sína eru í frásögnum guðspjallanna sannar en fallvaltar. Þannig bregst hinn fúsi Pétur köllun sinni með því að afneita Jesú, Tómas kemst ekki fram úr efa sínum hjálparlaust, hans nánustu sofna á verðinum hina örlagaríku nótt, konurnar reyna að á þær er ekki hlustað og Júdas velur að taka líf sitt í skömm.

Altarisgangan endurspeglar að mínu áliti hið síðara sem á svo sterkan hljómgrunn hjá þeim sem finna sig í sögunni af Jesú. Erfiðasti atburður sögunnar er settur í forgrunn í messunni og gerður að grundvelli þess að við eigum samfélag við Guð og hvert annað, með því að ganga til altaris. Það er engin tilviljun að í hverri messu eru rifjaðir upp þeir atburðir að Jesús var svikinn, píndur, myrtur og kastað til hliðar. Við fáum að vera þátttakendur í þeirri atburðarás með honum sem á þeirri nóttu er hann var svikinn, tók brauðið, gjörði þér þakkir og braut það og gaf sínum lærisveinum og sagði: Takið og etið, þetta er líkami minn, sem fyrir yður er gefinn.

Með því að eta, eiga þátt í og hugleiða örlög Jesú fáum við andrými til að vinna úr okkar lífsreynslu, hver sem hún er. Hafir þú reynt að vera beitt eða beittur ofbeldi, hafa misst það sem þér var kærast eða misst stjórn á sjálfum þér og aðstæðum þínum – þá þekkir þú atburði píslarsögunnar og hvernig það er að lifa með lífsreynslu sem að skilgreinir alla þínu tilveru. Það að vera manneskja er að vinna úr reynslu sinni og það sem að skilgreinir hvers konar manneskjur við verðum í lífinu er það hvernig við vinnum úr erfiðustu reynslum lífs okkar.

Fylgjendur Jesú eru í frásögn dagsins staddir á kunnuglegum slóðum, þeim sem unnið hafa úr erfiðri reynslu. Upprisan hefur átt sér stað en hin nauðsynlega djörfung og frelsun, sem fylgir því að nýta reynslu sína til góðs bíður enn eftir hvítasunnu-undrinu. Lífsreynsla þín, hver sem hún er, verður ekki tekin til baka. Það verður ekki gert lítið úr þeirri staðreynd að svik, ofbeldi og/eða óréttlæti átti sér stað í þínu lífi. Upprisa bíður allra sem ekki velja leið Júdasar en hvítasunnu-undrið, það að bera reynslu sinni vitni öðrum til góðs, er að mínu áliti það sem gerir kristindóminn að eftirsóknarverðum átrúnaði.

Öll voru þau með einum huga stöðug í bæninni. Það að vera hér, það að vera kristin og koma til kirkju, að þiggja samfélag bænar og altarisgöngu er það – að játast því að vera ófullkominn manneskja, að glíma við það að vinna úr lífsreynslum sínum og að þiggja aðstoð við þá glímu frá Guði og frá fólki. Við það geta allar manneskjur tengt og ekkert verkefni í lífinu er mikilvægara. Það hvernig að við vinnum úr erfiðustu reynslum lífs okkar skilgreinir hvers konar manneskjur við verðum í lífinu.

Sagan af Jesú, sem að endurspeglast í tímatali okkar og helgihaldi, er saga þess að vera manneskja. Guðspjall dagsins, sem tekið er úr Jóhannesarguðspjalli, er hluti ræðu þar sem að Jesús er að kveðja fylgjendur sína og biðja fyrir þeim. Boðskapur bænarinnar er sá að þau sem að gera sig hans, þau sem sækjast eftir leyndardómi þess að verða fylgjendur og samverkamanneskjur Jesú, eru í heiminum en ekki af heiminum. Því fer fjarri að í orðum Jesú sé fólgin trygging gegn erfiðri reynslu en trúin er fyrirheit um grundvöll sem treysta má á í úrvinnslu slíkrar reynslu.

Þann grundvöll hafa kristnar manneskjur reitt sig á frá hinum fyrstu fylgjendum og sá grundvöllur er hvílíkt hnoss að hann verðskuldar að verða að útgangspunkti þess hvernig að við mælum tímann.

Pistill: Post 1.12-14
Þá sneru þeir aftur til Jerúsalem frá Olíufjallinu, sem svo er nefnt og er í nánd við Jerúsalem, hvíldardagsleið þaðan. Er þeir komu þangað fóru þeir upp í loftstofuna þar sem þeir dvöldust: Það voru þeir Pétur og Jóhannes, Jakob og Andrés, Filippus, Tómas, Bartólómeus, Matteus, Jakob Alfeusson, Símon vandlætari og Júdas Jakobsson. Konurnar voru einnig með þeim og María móðir Jesú og bræður hans. Öll voru þau með einum huga stöðug í bæninni.

Guðspjall: Jóh 17.9–17
Ég bið fyrir þeim. Ég bið ekki fyrir heiminum heldur fyrir þeim sem þú hefur gefið mér því að þeir eru þínir og allt mitt er þitt og þitt er mitt. Í þeim er ég dýrlegur orðinn. Ég er ekki lengur í heiminum. Þeir eru í heiminum en ég kem til þín. Heilagi faðir, varðveit þá í þínu nafni, því nafni sem þú hefur gefið mér, svo að þeir verði eitt eins og við. Meðan ég var hjá þeim varðveitti ég þá í nafni þínu sem þú hefur gefið mér, og gætti þeirra og enginn þeirra glataðist nema sonur glötunarinnar svo að ritningin rættist. Nú kem ég til þín. Þetta tala ég í heiminum til þess að þeir eigi í sjálfum sér fögnuð minn fullkominn. Ég hef gefið þeim orð þitt og heimurinn hataði þá af því að þeir eru ekki af heiminum, eins og ég er ekki af heiminum. Ég bið ekki að þú takir þá úr heiminum heldur að þú varðveitir þá frá hinu illa. Þeir eru ekki af heiminum, eins og ég er ekki af heiminum. Helga þá í sannleikanum. Þitt orð er sannleikur.

Það er vor í lofti á margvíslegan hátt í kirkjunni þessa dagana. Síðasta vika hefur verið vika voruppskeru í Neskirkju en allt barnastarf kirkjunnar er nú komið í sumarfrí. Síðastliðinn sunnudag var vorferð sunnudagaskólans en úr messu fór rúta á sveitabæinn Grjóteyri í Kjós þar sem að sunnudagaskólabörn, foreldrar, ömmur og afar fengu að koma við ungviðið á bænum og borða pylsur í sveitaloftinu.

Síðan tók við uppskeruvika þar sem að á þriðja hundrað grunnskólabarna fengu pylsur, djús og krassandi krókódílasögu í tilefni vorslita í barnastarfinu. Stúlknakórinn og barnakórinn héldu sína pylsuveislu og á fimmtudag heimsótti stúlknakór Neskirkju skólakór Kársness og kórarnir sungu saman. Eftir gjöfulann vetur er því reglulegt helgihald, fræðslu og tónlistarf með börnum Vesturbæjar komið í frí.

Í sumar verða hér hópar unglinga að störfum, leiklistarstarf kirkjunnar æfir vikulega í Neskirkju en sá hópur notar sumarið til að setja á svið gjörninga á fjölmennum stöðum og vekja þannig athygli á brýnum málefnum. Síðsumars verða í Neskirkju leikjanámskeið fyrir börn 6-10 ára og síðan hið merkilega sumarnámskeið fermingarbarna sem er frumkvöðlastarf okkar safnaðar og er nú haldið í 12 sinn.

Upptalningu minni er ætlað að vekja athygli á þeirri forgangsröðun sem að viðhöfð er í Neskirkjusöfnuði. Hér er ungt fólk sett í forgang.

Í þessari fyrstu messu minni sem æskulýðsprestur njótum við þeirra forréttinda að hafa með okkur skírnarbarn, hann Heiðar Örn, og fermingarungmenni, Jens Nikulás Quental. Skírnin og fermingin innsigla og innramma afstöðu kristindómsins til bernskunnar og þar með mennskunnar.

Það er fátt sem að ber með sér meiri helgi, meiri dulúð og nálægð við leyndardóm guðsríkisins en nýfætt barn. Ég komst ekki hjá því að rifja upp við foreldra Heiðars þá upplifun að heimili breytist í helgidóm við nærveru nýfædds barns. Þau tæru augu elskunnar sem að hvítvoðungurinn sér heiminn með og mætir okkur í augum Heiðars er samkvæmt Jesú lykillinn að því að skilja og skynja leyndardóm trúarinnar. ,,Leyfið börnunum að koma til mín. Því að slíkra er Guðs ríki.”

Við Íslendingar tölum oft um trú okkar sem barnatrú og vísa þannig í það trúaruppeldi sem að við fáum sem börn við rúmstokkinn eða hjá eldra fólki í fjölskyldunni. Hugmyndin um barnatrú er í eðli sínu falleg játning á mikilvægi trúaruppeldis og viðurkenning á þeim sannindum sem að Jesús miðlar með orðum sínum að í afstöðu bernskunnar endurspeglast trúartraust sem ber að stefna að á fullorðinsárum.

En skuggahlið hins barnslega trausts er sú, að þrátt fyrir að Guð og foreldrafaðmur séu örugg skjól, er heimurinn ekki traustsins verður.

Í dag er dagur barnsins en þeim degi er ætlað að minna á þá stöðu sem að börn búa við í heiminum. Í tilefni þess hefur barnaheill staðið fyrir ýmsum viðburðum undanfarna viku til að vekja athygli á þeim sára vanda sem að börn heimsins standa frammi fyrir. Einn leikskóla hér í sókninni, Mánagarður, hengdi upp 69 stórar rauðar blöðrur til að vekja athygli á þeirri staðreynd að 69 milljónir barna njóta ekki þeirra mannréttinda að læra að lesa, skrifa og reikna. Þá stóð barnaheill fyrir gjörningi á Austurvelli til minningar um þau 8 milljón börn sem að deyja árlega áður en þau hafa náð fimm ára aldri. Það er auðvellt að missa móðinn andspænis slíkum vanda og sannarlega finnur maður fyrir takmörkum sínum til að viðhalda hugsjónum um að breyta heiminum í brauðstriti hversdagsins.

Guðspjall dagsins færir okkur fá svör um hvers vegna óréttlæti heimsins bitnar ekki síður á smælingjum árið 2011 og á dögum Jesú, í tíðaranda sem svo oft vill setja sig á háann stall gagnvart því menningarstigi sem að viðmælendur Jesú bjuggu við.

Guðspjallið færir okkur hinsvegar raunsæja aðferðafræði um það hvernig að við getum sem samfélag, kirkja og einstaklingar breytt heiminum – eitt barn í einu.

Dæmisaga Jesú færir okkur slíka aðferðafræði, aðferðafræði þrautsegjunnar. Viðmælandinn sem að þessi ágengi maður fer til hefur samkvæmt sterkri ritskýringarhefð verið álitinn Guð og dæmisagan þannig kennsla í því hvernig að okkur ber að sýna staðfestu og þrautsegju í bæninni. Sú túlkun byggir meðal annars á framsetningu höfundar Matteusarguðspjalls á þessari dæmisögu Jesú. En sé textinn skoðaður er hvergi sagt, né gefið í skyn, að hér sé um Guð að ræða.

Eftir að hafa vakið ,,vin” sinn og dregið hann og börn úr rúmi á miðnætti biður söguhetja dæmisögunnar. ,,Vinur, lánaðu mér þrjú brauð því að vinur minn er kominn til mín úr ferð og ég hef ekkert að bera á borð fyrir hann.” Þannig bregst söguhetjan við svengd þess sem hann fer í umboði fyrir og hættir á það að brjóta kurteisisvenjur samfélagsins í þeirri viðleitni.

Hin sorglega staðreynd sem blasir við á degi barnins, 11 árum eftir að þúsaldarmarkmið Sameinuðu Þjóðanna um að fyrir árið 2015 verði hugursneyð helminguð, öllum börnum heimsins tryggð grunnskóla-menntun og dánartíðni ungbarna lækkuð um tvo þriðju, er sú að þau markmið eru víðsfjarri. Vaxandi heimsmarkaðsverð matvæla og einræðis-stjórnarfar margra ríkja Norður Afríku og Asíu veldur því að hungursneyð fer vaxandi og ekki sér högg á vatni við að bæta möguleika barna til menntunar.

Það er auðvellt að missa móðinn andspænis slíkum vanda en það megum við ekki gera. Ekki sem einstaklingar, ekki sem kirkja og ekki sem samfélag. Þrautsegja og dónaskapur skiluðu árangri í dæmisögunni ,, Ég segi yður, þótt hann fari ekki á fætur og fái honum brauð vegna vinfengis þeirra, þá fer hann samt fram úr sakir áleitni hans og fær honum eins mörg og hann þarf.”

Fagnaðarerindi guðspjallsins boðar þó ekki frekju og dónaskap eitt og sér heldur kemur í beinu framhaldi orð Jesú ,,Biðjið og yður mun gefast, leitið og þér munuð finna, knýið á og fyrir yður mun upp lokið verða. Því að hver sá öðlast sem biður, sá finnur sem leitar og fyrir þeim sem á knýr mun upp lokið verða. Er nokkur sá faðir yðar á meðal sem gæfi barni sínu höggorm ef það biður um fisk eða sporðdreka ef það biður um egg? Fyrst þér, sem eruð vondir, hafið vit á að gefa börnum yðar góðar gjafir, hve miklu fremur mun þá faðirinn himneski gefa þeim heilagan anda sem biðja hann.“

Við megum treysta því að séum við að beita okkur í þágu fólks, þeirra sem að hungrar og þyrstir, þeirra sem að ekki njóta þeirra mannréttinda að læra að lesa, skrifa og reikna og þeirra sem að halloka fara í samfélaginu, þá veitir heilagur andi okkur það sem við þörfnumst í þeirri viðleitni. Kraft, hugrekki, þrausegju, réttsýni og elsku.

Slík trú er ekki barnaleg trú, þó að hún byggji á þeirri heimsmynd að að baki veruleikanum sé ástrík hönd guðs og á þeirri sannfæringu að allar manneskjur séu helgar og eigi kröfu til matar og mannréttinda í gegnum lífið.

Ég fékk þau forréttindi í síðustu viku að verða vitni að samskiptum og sambandi þeirra feðga sem hér sitja, Jens Quental og Jens Jenssonar. Þegar kom að því að velja ritningarvers drengsins, völdu þeir það saman, og að baki valinu er leiðbeining og umvöndun föður sem vill dreng sínum vel. ,,Leitið og þér munuð finna” snýst ekki bara um trúnna sagði Jens syni sínum, það á líka við í lífinu.

Megi þessi ritningarorð vera þér og okkur öllum leiðarljós í þeirri viðleitni að leita Guðs, að vanda okkur lífinu, að sækjast eftir draumum okkar og að berjast fyrir réttlátari heimi.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.

Guðspjall: Lúk 11.5-13

Og Jesús sagði við þá: „Nú á einhver yðar vin og fer til hans um miðnætti og segir við hann: Vinur, lánaðu mér þrjú brauð því að vinur minn er kominn til mín úr ferð og ég hef ekkert að bera á borð fyrir hann. Mundi hinn þá svara inni: Ger mér ekki ónæði. Það er búið að loka dyrum og börn mín og ég komin í rúmið. Ég get ekki farið á fætur að fá þér brauð? Ég segi yður, þótt hann fari ekki á fætur og fái honum brauð vegna vinfengis þeirra, þá fer hann samt fram úr sakir áleitni hans og fær honum eins mörg og hann þarf.
Og ég segi yður: Biðjið og yður mun gefast, leitið og þér munuð finna, knýið á og fyrir yður mun upp lokið verða. Því að hver sá öðlast sem biður, sá finnur sem leitar og fyrir þeim sem á knýr mun upp lokið verða. Er nokkur sá faðir yðar á meðal sem gæfi barni sínu höggorm ef það biður um fisk eða sporðdreka ef það biður um egg? Fyrst þér, sem eruð vondir, hafið vit á að gefa börnum yðar góðar gjafir, hve miklu fremur mun þá faðirinn himneski gefa þeim heilagan anda sem biðja hann.“

Líkt og páskar, á þessi hátíð fornar rætur í gyðingdómi en fimmtíu dögum eftir páska var haldin uppskeruhátíð þar sem Guði var færður frumgróði vorsins og þess atburðar minnst er Móse kom af Sinaí fjalli með Boðorðin 10, fimmtíu dögum eftir brottförina frá Egyptalandi.

Á flestum tungumálum er nafn Hvítasunnuhátíðarinnar dregið af gríska orðinu fyrir fimmtíu, Pentacost á ensku og Pinse á Dönsku, en íslenska orðið vísar til þess að algengt var að menn væru skírðir á aðfararnótt Hvítadags, sem er eldra heiti hátíðarinnar. Voru menn þá færðir í hvít klæði að aflokinni skírn og setti það svip á daginn.

Atburðum Hvítasunnudags er lýst í öðrum kafla postulasögunnar en þar er því lýst að lærisveinar Jesú hafi verið saman komnir í lofstofu einni í Jerúsalem þegar Heilagur andi féll yfir hópinn og birtist þeim sem eldtungur. Lærisveinarnir fylltust heilögum anda og fóru að segja frá Jesú á ýmsum tungum sem að þeir töluðu ekki sjálfir, þannig að allir sem hlýddu á, skildu þá og margir tóku trú.

Þessi atburður, að lærisveinarnir fóru að boða þjóðunum fagnaðarerindið um Jesú upprisinn og upphafinn, er upphafsreitur þess sem er grunntilgangur kristinnar kirkju, það að segja frá Jesú.

Í öðrum kafla postulasögunnar fær Pétur orðið að lokinni frásögninni af Hvítasunnuundrinu og boðar Jerúsalembúum Jesú upprisinn. Þegar hann hefur lokið máli sínu er því lýst að þeir sem prédikun Péturs hitti í hjartastað spurðu í kjölfarið lærisveinana: ,,Hvað eigum við að gera?”.

Svar Péturs var: „Takið sinnaskiptum og látið skírast í nafni Jesú Krists svo að þið öðlist fyrirgefningu syndanna og gjöf heilags anda.”

Það að lifa kristnu líf mátti því samkvæmt postulunum draga saman í þessi kjarnaatriði, „Takið sinnaskiptum og látið skírast í nafni Jesú Krists svo að þið öðlist fyrirgefningu syndanna og gjöf heilags anda.”

Ávöxtur þess að enduskoða hug sinn sem trúuð manneskja, í ljósi þess hver Jesús er, hvað hann boðar og þeirri náð og fyrirgefningu sem að fylgir krafti krossins er að öðlast gjöf heilags anda.

—–

Eitt af hættunum við að vera guðfræðingur er að við fáum fimm ára þjálfun í að nota guðfræðileg hugtök og lesa guðfræðitexta og getum orðið fyrir vikið fullkomlega óskiljanleg. Viljirðu missa athygli kirkjugesta þarftu einungis að kasta fram orðum á borð við friðþægingu og holdtekningu, sannarlega kjarnahugtök í guðfræðilegri umræðu, en hafa enga tengingu við daglegt líf flestra.

Heilagur andi á það á hættu að vera slíkt guðfræðilegt hugtak í hugum okkar, en þegar allt kemur til alls, þá er heilagur andi Guðs það sem lætur trú okkar skipta máli í okkar daglega lífi. En hver er heilagur andi og hvernig getum við nálgast nærveru hans í lífi okkar?

Heilagur andi er hluti hins þríeina Guðs

Samkvæmt kristinni kenningu birtist Guð okkur mönnunum fyrst og fremst með þrennum hætti, sem Guð faðir, sonur og heilagur andi.

Þegar ég fór að rækta trú mína á nýjan hátt sem ungur maður, skömmu áður en að ég hóf nám við guðfræðideildina, gerði ég mér grein fyrir því að þó að ég taldi mig hafa fullt af upplýsingum og þekkingu um kristna trú, þá fann ég litla tengingu við þá þekkingu í lífi mínu. Ég hringdi því í félaga minn sem að tilheyrði á þeim tíma fríkirkju og ég vissi að ætti trú á Jesú sem að skipti hann höfuðmáli.

Ég bað þennan kunningja minn að hitta mig og á fallegum vordegi fengum við okkur sæti á bekk í garði leikskóla og hann fór að útskýra fyrir mér eðli hins þríeina Guðs á hátt sem að ég byggi enn á og guðfræðinámið hefur í raun litlu bætt við.

Hann sagði við mig. Þú kannt að signa þig? – Í nafni Guðs föður, sonar og heilags anda. Guð faðir er Guð sem skapar, Guð sem skapaði heiminn og þig. Guð sonur er Jesús – bróðir minn, vinur minn og frelsari, sem vill ganga með mér og leiða. Og heilagur andi er kraftur Guðs innra með þér.

Í raun var þessi vinur minn ekki að segja mér neitt nýtt, því að ég hafði fengið trúarlegt uppeldi og fræðslu en samtal okkar varð til þess að orðin öðluðust nýja merkingu í huga mér. Þessar þrjár birtingarmyndir Guðs urðu mér ljóslifandi.

Guð er faðir af því að við erum af honum kominn, hann er faðir af því að hann elskar okkur líkt og foreldri elskar barn sitt og hann er faðir vegna þess að við erum sköpuð í hans mynd og berum anda Guðs hið innra. Jesús er sá sem að sýnir okkur með lífi sínu hvernig að við eigum að lifa og sá sem að við getum alltaf leitað til. Og heilagur andi er kraftur Guðs sem að gerir trú okkar lifandi.

Heilagur andi vitnar um Guð

Í pistli dagsins, sem tekinn er úr 10. kafla Postulasögunnar er Pétur að prédika, líkt og í öðrum kaflanum sem ég vitnaði til áðan, og heilagur andi gerir vart við sig meðal fólksins. Þar segir ,,Meðan Pétur var enn að mæla þessi orð kom heilagur andi yfir alla þá er orðið heyrðu.”

Í þessum frásögnum er lýst því lögmáli í starfi kirkjunnar að þegar kristnir menn segja frá Jesú og krafti upprisu hans, þá ber andi Guðs sannleikanum vitni hjá þeim sem hlusta. Það er á okkar ábyrgð sem söfnuður og sem kristnir einstaklingar að segja frá Jesú og bera honum vitni með því hvernig að við lifum lífi okkar en þar endar ábyrgð okkar.

Ef að ég væri ráðinn af Neskirkjusöfnuði til þess að sanna eða sýna fram á sannleiksgildi kristinnar trúar er ég hræddur um að ég væri starfi mínu ekki vaxinn. Í raun hef ég fá svör um eðli Guðs eða endanlegan tilgang lífsins, en ég get sannarlega deilt reynslu minni af Guði og ég get boðað trú í trausti þess að Guð mætir öðrum á sama hátt og hann hefur hefur mætt mér. Það er heilagur andi sem að vekur trúnna í hjörtum okkar. Við það að segja frá Jesú og bera vitni um þann fjársjóð sem að við fundið í honum opnum við leið fyrir heilagan anda að vinna í lífi þeirra sem að við ræðum við.

Heilagur andi er kraftur Guðs í lífi okkar

Guðspjall dagsins er fengið úr þriðja kafla Jóhannesarguðspjalls og hefst á ástarjátningu Guðs sem oft er kölluð litla Biblían. ,, Því svo elskaði Guð heiminn að hann gaf einkason sinn til þess að hver sem á hann trúir glatist ekki heldur hafi eilíft líf. Guð sendi ekki soninn í heiminn til að dæma heiminn heldur til þess að frelsa hann.”

Í þessum þekktu orðum eru varðveitt dýrmætustu fyrirheit kristinnar trúar, fyrirheiti um elsku Guðs á heiminum, fyrirheiti um eilíft líf og fyrirheiti um að við megum öðlast frelsun og fyrirgefningu í okkar lífi. Jesús kom ekki til dæma segir í guðspjallinu, heldur til að frelsa.

Frelsun og fyrirgefning eru hugtök sem verða guðfræðileg og hafa enga merkingu í lífi okkar ef ekki væri fyrir kraft heilags anda. Innra með öllu fólki býr þráin til að verða að betri manneskju og sé fordæmi Jesú skoðað í ljósi þess hvernig að við lifum lífi okkar, er hætt við að við stöndumst illa þann samanburð.

Tilgangur orðsins er ekki að dæma okkur fyrir að vera breiskar manneskjur, Guð veit þegar hver við erum og hvað við höfum gert, elska Guðs byggir ekki á því hvernig að við höfum lifað lífi okkar.

En þráin hið innra eftir því að verða að betri manneskju er frá Guði komin og fyrir náð Guðs og kraft heilags anda, stendur okkur til boða að breytast. Náð Guðs og fyrirgefning leysir okkur undan skömm og sektarkennd í lífi okkar, kenndir sem að allar manneskjur þekkja og hamla okkur frá því að öðlast gleði og hamingju. Og kraftur heilags anda gefur okkur máttinn til að upplifa raunverulegar breytingar í lífi okkar. Það þekkja allir hversu erfitt það getur reynst að hætta einhverju og að temja sér heilbrigðari lífshætti en fyrir kraft Guðs getum við öðlast raunverulegar breytingar á lífi okkar.
Heilagur andi opinberar sannleikann

Fyrir heilagan anda eigum við í lífi okkar aðgang að leiðsögn og opinberun á vegi lífsins. Þessari staðreynd er miðlað í Biblíunni á fjölbreyttann hátt og þekktust er líklega myndin af Guði sem hirði sem að leiðir okkur hjörð sína um réttan veg. Í kveðjuræðu Jesú í 14. kafla Jóhannesarguðsjalls segir Jesú að hann muni ekki skilja kirkju sína eftir eina. ,,Ég mun biðja föðurinn og hann mun gefa yður annan hjálpara sem verður hjá yður að eilífu, anda sannleikans.” … En hjálparinn, andinn heilagi, sem faðirinn mun senda í mínu nafni mun kenna yður allt og minna yður á allt það sem ég hef sagt yður.”

Þannig eigum við fyrirheit um aðgang að ómetanlegri leiðsögn í öllum aðstæðum. Leiðsögn sem að við getum leitað eftir með því að opna hjarta okkar fyrir anda Guðs og leita í einlægni eftir að vita vilja hans fyrir okkar líf. Sú leiðsögn berst okkur í gegnum lestur á orði Guðs, fyrir bæn og íhugun og í gegnum annað fólk. Það kostar þjálfun að læra að þekkja vilja Guðs í lífi okkar og að læra að hlusta eftir leiðsögn hans, en svörin berast okkur að sönnu ef við leitum hans í einlægni.

Heilagur andi ber ávöxt í lífi okkar

Bréf Nýja testamentisins fjalla víða um mikilvægi þess að sækjast eftir nærveru heilags anda og í erfiðum aðstæðum, ofsóknum og raunum bera bréfahöfundarnir þess vitni að heilagur andi veitti þeim þolgæði og styrk. Í bréfi Páls til Galatamanna lýsir Páll þeim ávöxtum sem að fylgja því að þiggja gjöf heilags anda í lífi okkar. Hann segir: ávöxtur andans er: kærleiki, gleði, friður, langlyndi, gæska, góðvild, trúmennska, hógværð og sjálfsagi.

Þessir ávextir verða að veruleika í lífi okkar séum við reiðubúin að leggja líf okkar og áhyggjur í hendur Guðs og opna hjarta okkar fyrir nærveru heilags anda. Víða í bréfunum kemur fram sú afstaða að rétt viðbrögð við því að lenda í erfiðleikum í lífinu séu að gleðjast. Í því er ekki fólgið einhverskonar Pollýönnu viðhorf að vera í afneitun á allt sem miður fer, heldur er gleðin ávöxtur þess að geta treyst Guði fyrir aðstæðum sínum í þeirri fullvissu að Guð er með okkur. Í erfiðum aðstæðum hughreystir Páll vini sína í Fillipí með þessum orðum. Verið ávallt glöð í Drottni. Ég segi aftur: Verið glöð. Ljúflyndi ykkar verði kunnugt öllum mönnum. Drottinn er í nánd. Verið ekki hugsjúk um neitt heldur gerið í öllum hlutum óskir ykkar kunnar Guði með bæn og beiðni og þakkargjörð. Og friður Guðs, sem er æðri öllum skilningi, mun varðveita hjörtu ykkar og hugsanir ykkar í Kristi Jesú.

Með hvatningu sinni gefur Páll okkur uppskrift að því að geta mætt andstreymi lífsins með æðruleysi. Í stað þess að halda huga sínum uppteknum af áhyggjum og kvíða yfir því sem gerst hefur eða gæti orðið þá ber okkur að skilja að Guð er með okkur, Drottinn er í nánd. Við megum bera allar óskir okkar fram til Guðs með bæn og beiðni og þakkargjörð og þiggja að launum frið. Og friður Guðs, sem er æðri öllum skilningi, mun varðveita hjörtu ykkar og hugsanir ykkar í Kristi Jesú.

—

Þeir ávextir sem að Heilagur andi ber með sér eru dýrmætir og fremstur meðal jafningja er fyrirheitið um frið og æðruleysi til að mæta lífinu. 12 spora hreyfingin hefur tekið upp á sína arma bæn Reinhold Neibuhr um æðruleysi og gert hana miðlæga á fundum um allann heim. Bænin, Guð gefi mér æðruleysi, til að sætta mig við það sem ég fæ ekki breytt, kjark til að breyta því sem að ég get breytt og vit til að greina þar á milli er ákall um að öðlast heilagan anda í lífi sínu. Bæn um það að öðlast æðruleysi og frið í aðstæðum sínum, að öðlast kjark og mátt til að upplifa breytingar til góðs og visku til að sleppa tökunum og treysta Guði fyrir því sem að við getum ekki haft áhrif á.

,,Hvað eigum við að gera?” spurðu áheyrendur Pétur þegar hann sagði frá Jesú. „Takið sinnaskiptum og látið skírast í nafni Jesú Krists svo að þið öðlist fyrirgefningu syndanna og gjöf heilags anda.”

Gerum það að sameiginlegri bæn okkar á þessari hátíð heilags anda að Guð megi opna hjörtu okkar fyrir anda sínum og að heilagur megi búa innra með okkur og veita okkur mátt, leiðsögn og ávexti andans í lífi okkar.

Takið Postulegri Blessun:

Náðin Drottins vors Jesú Krists, kærleiki Guðs og samfélag heilags anda sé með ykkur öllum. Amen.