sigurvin.annáll.is

Minningarorð
,,Mér dettur Edith Piaf í hug til að lýsa henni … grjóthörð, lítil, nett glæsileg – eins og ballerína.” Með þessum orðun var hennar minnst, Guðrúnar Guðmundsdóttur, sem við kveðjum í dag sadda lífdaga og minnumst þess hver hún var afkomendum sínum, fjölskyldu, vinum og samfélagi og þökkum skerf hennar í þágu lífsins.
Smellið hér til að hlusta á minningarorðin.

Það er merkilegt verkefni að fá að kynnast manneskju í gegnum minningu þeirra sem hana kveðja. Að heyra frá ykkur sem stóðu Gógó næst, bera vitnisburð um líf hennar, störf og kærleiksbönd, en hafa ekki tækifæri til að reyna sjálfur nærveru hennar.

Það verkefni að bera vitni um líf sem ekki skarast þeim sem ber vitni, er kunnulegt verkefni á vettvangi kirkjunnar. Í boðun og starfi kirkjunnar berum við sem þar störfum vitni um líf sem er fjarlægt í tíma og lifði í samfélagi sem er um margt ólíkt okkar samtíma. Sagan af Jesú er saga sem er okkur í aðra röndina fjarlæg og framandi, en samt svo nærri að hún mótar sjónarhorn okkar og viðmið. Jesús er fyrirmynd í styrkleika sínum, vegvísir í auðmýkt sinni, ævarandi stofnum og nærri í elsku sinni.

Þessi orð eða sambærileg hafa verið viðhöfð í upprifjun ættingja á lífi Guðrúnar Guðmundsdóttur, sem hefst á tímaskeiði sem á margan hátt er okkur framandi í dag en samt kunnuglegt. Barnabarn Guðrúnar komst svo að orði að Gógó hafi lifað það lengi að hún hafi upplifað að sagan fer í hringi.

Saga Guðrúnar er saga sterkrar konu, konu sem sótti styrkleika sinn til þeirra kvenna sem stóðu henni næst, konu sem komin er af sterkum konum. Þær systur, sem voru svo samrýmdar, Gógó, Ninna og Rósa, eru niðjar Skálda-Rósu í beinann kvennlegg.

Skálda-Rósa yrkir svo um sveitina sína:

Beztan veit eg blóma þinn,
blíðu innst í reitum.
Far vel Eyjafjörður minn,
fegri öllum sveitum.

Guðrún var úr sveit, þó að sú sveit hafi verið staðsett í iðu borgar sem óðum var að byggjast. Heimili foreldra Guðrúnar, þeirra hjóna Guðmundar Ólafssonar og Herdísar Helgu Guðlaugsdóttur, var á Austurhlíð í Laugardalnum. Guðmundur var þar bústjóri og bóndi á stóru býli með fjölda húsdýra og fuglarækt. Bærinn var í eigu Carls Olsen stórkaupmanns en þau hjón ráku búið í hans nafni. Austurhlíð var stórt heimili með vinnukonum og vinnumönnum og var staðsett í alfaraleið þeirra sem sóttu Laugarnar til þvotta og sundiðkunar. Faðir Guðrúnar var ekkill og átti með fyrri konu sinni fimm börn, þau Ársól Klöru, Reginbaldur, Helga Hafberg, Ólaf og Guðjón. Með konu sinni Herdísi Helgu eignaðist hann systurnar Gógó sem var elst, þá Rósa Guðrún, og yngst var Guðfinnu Gyðu kölluð Ninna. Þau systkini eru öll látin. Þá ólu hjónin upp systurson Guðrúnar, Garðar Svavarsson en móðir hans var Klara Guðmundsdóttir.

Garðar minnist þess að það hafi verið mikil umsvif á búinu og að öll börnin hafi fengið að taka þátt í bústörfunum. Gógó var alla tíð smávaxin kona en pabbi þeirra hafði á orði hversu afkastamikil hún var og rösk í heyskapnum. Þau systkini áttu fallega æsku en hún var ekki áfallalaus. Þegar Guðrún var sex ára veikjast tvö systkini hennar með stuttu millibili, Rósa veikist af kúabólusetningu og missir sjónina aðeins fjögurra ára gömul, og Reginbaldur bróðir þeirra fer úr berklum þá 18 ára.

Augað mitt og augað þitt,
og þá fögru steina
mitt er þitt og þitt er mitt,
þú veizt, hvað eg meina.

Þannig yrkir Skálda Rósa og þessi vísa öðlast nýja merkingu þegar hún er látin lýsa sambandi systranna á Austurhlíð. Þær systur urðu mjög samrýmdar og það kom fyrst í hlut Gógóar að sinna systur sinni. Saman fóru þær allt, á veturna gengu þær saman í Austurbæjarskóla og á sumrin voru þær samrýmdar við leik og bústörf en Rósa var engin eftirbátur systra sinna í vinnu þó blind væri. Þegar Nanna hafði aldur til fylgdi hún systur sinni jafnt á við Gógó og svo nánar voru þær þrjár að Rósa þurfti oft einungis að hugsa sterkt til þeirra og þá voru þær komnar.

Guðrún var glæsileg kona, æfði fimleika og var í sýningarhópi sem að ferðaðist um landið og tók meðal annars þátt í Lýðveldishátíð á Þingvöllum 1944.

SkáldaRósa yrkir svo um ástina í lífinu sínu.

Langt er síðan sá eg hann,
sannlega fríður var hann,
allt, sem prýða mátti einn mann,
mest af lýðnum bar hann.

Sá maður sem mest af lýðnum bar í augum Guðrúnar var Jón Haraldur Sigurðsson húsgagnabólstrari. Þau byrjuðu búskap á heimili foreldra Guðrúnar en fjölskyldan var nú flutt að Vogatungu við Barðarvog. Árið 1945 fæddist þeim sonurinn Guðmundur Helgi og tveimur árum síðar dóttirin Kristrún en það ár 14. júní 1947 gengu þau í hjónaband. Sama ár áskotnast þeim húsnæði við Laugaveg 5 þar sem þau byrja búskap í 45 fermetra húsnæði á fjórðu hæð. Húsnæði var vandfundið á þeim árum og þótti mikil gæfa að komast í leiguíbúð. Þegar þau systkini Guðmundur og Kristrún eru einungis þriggja og sex ára veikist Haraldur og deyr 30. mars 1951. Við þessi vatnaskil í lífi þeirra systkina muna þau að kistu föður síns var komið fyrir í litlu íbúðinni á 4. hæð við húskveðju.

Þig eg trega manna mest
mædd af tára flóði,
ó, að við hefðum aldrei sést,
elsku vinurinn góði.

Styrkur Guðrúnar kom vel í ljós andspænis þeirri stöðu að vera orðin ekkja ung með tvö börn. Gógó nam kjólasaum og kom á fót saumastofu á heimili sínu. Í 45 fermetrum störfuðu tvær saumakonur með Guðrúnu á daginn og hún sá um börn sín í sama rými. Systurdóttir hennar rifjar upp að það hafi verið mikil upplifun að fá að gista hjá Gógó – heimilið hafi verið eins og gluggi inn í tískuheiminn. Þar var að finna framandi tískublöð, vönduð efni og silkivinnsli. Yfirbragð Guðrúnar bar þess merki að vera með fag sitt á hreinu, hún var alltaf til höfð, í háhæluðum skóm og með barmnælu og fór helst ekki út með ruslið án þess að setja upp hatt. Heimili Guðrúnar var miðstöð fyrir fjölskylduna og á 17. júní ár hvert safnaðist fjölskyldan í kaffi hjá Gógó og tók síðan þátt í hátíðarhöldunum.

Guðrún kom sínum börnum ein til manns með mikilli vinnu og stuðningi fjölskyldna þeirra beggja. Hlutdrægur tengdasonurinn komst svo að orði að hann þekkti ekki betur upp alin systkini og rifjar upp að Gógó beið með nefið á milli gardínanna að passa upp á dóttur sína þegar þau hjón voru að kynnast.

Guðmundur Helgi er kvæntur Helgu I. Þorkellsdóttur. Þau eiga 3 börn, þau Viginíu Evu, Helga Þór og Gunnar Má og eitt barnabarn Breka Þór Helgason. Þá átti Guðmundur dóttur fyrir hjónaband, Ragnhildi Hafdísi en hún lést 1998. Synir Ragnhildar eru Ingi Hrafn, Þórarinn Árni og Jón Guðmann.

Kristrún er gift Þorbirni Rúnari Sigurðssyni. Þau eiga tvo syni þá Harald og Daða og 5 barnabörn, þau Björk, Rúnar og Brynjar Haraldsbörn og Baldur og Arnald Daðasyni.

Viginía Eva Guðmundsdóttir er búsett í Sviss og sendir hugheilar kveðjur hingað í dag.

Gógó kynntist seinni manni sínum Marínó Guðmundssyni 1968 og ári síðar gengu þau í hjónaband. Marínó og Gógó voru samrýmd hjón, svo mjög að barnabörn hennar muna eftir þeim sem einni óaðskiljanlegri heild. Marínó átti sex börn, þau Jóhann, Dagnýr, Joyce, Wilmu, Pál og Hrafnkel, þannig að saman áttu þau hjón stórann hóp afkomenda.

Dóttir Jóhanns Rakel Jóhannsdóttir er búsett í Danmörku og sendir einnig hugheilar kveðjur hingað í dag.

Jóhann Marínósson rifjar upp að það hafi verið flókið að fá svo stóra fjölskyldu í fang en að fjölskyldurnar hafi smollið saman, þökk sé því hversu samheldin þau hjón voru.

Engan leit eg eins og þann
álma hreyti hjarta.
Einn guð veit eg elskaði hann
af öllum reit míns hjarta.

Yfir hjónabandi þeirra var ævintýraljómi, Gógó var glæsikona með tískustrauma á takteinum og Marínó sannur heimsmaður. Saman ferðuðust þau um heiminn og heimsóttu staði sem að flestir lesa aðeins um á síðum dagblaða. Fjölskyldan fékk póstkort frá Marínó frá öllum heimsálfum og ferðasögurnar af flugferðum í fraktvélum þar sem setið var á bananakössum og ferðast með hestum til fjarlægra landa lifa með fjölskyldunni. Þau höfðu unun af útivist, gengu saman og nutu landsins gæða.

Sannkölluð ofuramma. Þegar Daði var að læra jarðfræði við Háskólann minnist hann á það við Hjálmar R. Bárðarsson, sem þá var að vinna bók um íslenskt grjót, að amma hans hafi fundið merkilegan stein á Esjunni sem þau töldu vera steingerfing. Svo reyndist ekki vera en steinninn er ekki síður merkilegt innskot og var tekin mynd af honum fyrir bókina. Hjálmar á að hafa komist svo að orði ,,Hverskonar ömmu átt þú eiginlega sem að burðast með grjót ofan úr Esjunni.”

Fjölskyldan minnist hinna árlegu jólaboða sem haldin voru stundvíslega klukkan eitt á jóladag og voru fjölmennir viðburðir. Þar ríktu hefðir og matseðillinn óbreytanlegur eins og staður ömmu Gógóar var í fjölskyldunni. Matur er tengdur minningum og þannig minningar, um samveru og mat, lifa í hugum allra. Fiskur á Laugavegi 5, 17. júní kaffi á Þórsgötu 1 og jólaboðin þar sem borið var fram hangikjöt á beini og án beins, uppstúf með grænum baunum – og rófur með, kaffi, kökur og ís. Langömmu-börnin muna eftir stóru kökunum í fínu boxunum hjá ömmu Gógó, sem aldrei fékkst uppgefin uppskrift að.

Gógó lifði lífi sínu af krafti og með reisn. Hún starfaði starfsævi sína alla við fag sitt. Um tíma rak Guðrún verslunina Dragtina í félagi við Garðar uppeldisbróður sinn, svila og mágkonur. Lengst af vann hún sem kjólameistari hjá Parísartískunni en hún starfaði þar til 75 ára aldurs. Síðasta jólaboðið var haldið 2004 og þá urðu vatnaskil í fjölskyldunni. Marínó lést úr krabbameini 2006. Sjálf varð hún fyrir því óláni að slasa sig heima við 2008 og dvaldist síðan á hjúkrunarheimilinu Skógarbæ. Guðrún Guðmundsdóttir lést 13. júní síðastliðin. Starfsfólki Skógarbæjar eru færðar þakkir fyrir góða umönnun.

Haraldur komst þannig að orði að sagan færi í hringi. Fædd á blómaskeiði fékk Guðrún að upplifa sveit verða að borg, þjóðina verða sjálfstæða og berjast í gegnum kreppur og góðæri. Hún fékk að upplifa heiminn í fjölbreytileika sínum, ástir og sorgir, og tókst á við verkefni lífsins með reisn sem líta má til.

Guðrún var dul kona, sem bar tilfinningar sínar ekki á torg, en með lífi sínu ber hún æðri gildum vitni. Það er ríkidæmi að hafa átt slíka konu að og það verkefni að bera henni vitni á þessari kveðjustund hefur auðgað mitt líf. Fyrir það vil ég þakka.

Ein síðasta ósk Gógóar var að langömmu barnið hennar, Björk Haraldsdóttir fengi í fermingargjöf Biblíu sem að hún fékk að gjöf á fermingardaginn. Sú bók er mikið hnoss, gefin út 1919 en Guðrún fermdist með Rósu systur sinni í nóvember 1935. Þannig miðlar Guðrún til afkomenda sinna arfleifð okkar og gefur það hnoss sem dýrast reynist í hinni góðu bók.

Í Jobsbók standa orðin sem við heyrðum hér áðan en Job er maður sem upplifði mikla gæfu í lífi sínu en stóð frammi fyrir því að fótunum var kippt undan tilveru hans. Vitnisburður Jobs er um mann sem lét lífið ekki buga sig andspænis sorginni, heldur mætti Guði, sjálfum sér og sorg sinni af alefli og reisn. Þegar hann hefur glímt við Guð og menn ,,svaraði [Job] Drottni og sagði: Nú skil ég að þú getur allt, ekkert, sem þú vilt, er þér um megn. […] Ég þekkti þig af afspurn en nú hefur auga mitt litið þig.”

Vitnisburður Gógóar gefur okkur von. Von um að hægt sé að sigrast á öllum erfiðleikum, gera gott úr öllum aðstæðum, njóta ævintýra meðan lífið varir … setja upp hattinn og sækja fransbrauð í bakarýið.

Ég leyfi Skálda Rósu að eiga síðasta orðið.

Þó að kali heitur hver,
hylji dali og jökul ber,
steinar tali og allt, hvað er,
aldrei skal eg gleyma þér.